Vertigo krizi ne kadar sürer sorusunun cevabı nedene göre değişir: BPPV saniyeler-1 dakika, Meniere atağı 20 dakika – 12 saat, vestibüler migren dakikalar-72 saat, vestibüler nörit ise şiddetli fazda 3-7 gün sürer. Süre bilgisi doğru tanının en güçlü ipuçlarından biridir.
Hasta polikliniğe geldiğinde ilk sorulan sorulardan biri “Ne kadar sürüyor bu ataklar?” olur. Çünkü süre, altta yatan nedeni işaret eden en güvenilir bulgudur. BPPV’de saniyeler sürerken Meniere’de saatler, nöritte günler sürer. Aşağıda 5 ana neden için süre tablosunu ve hasta rehberini bulacaksınız.
Vertigo Süre Tablosu — Nedene Göre
| Neden | Kriz Süresi | Sıklık | Tetikleyici |
|---|---|---|---|
| BPPV | 10 saniye – 1 dakika | Yatakta dönünce | Pozisyon |
| Vestibüler migren | 5 dk – 72 saat | Ayda 1-4 atak | Uyku, stres, gıda |
| Meniere hastalığı | 20 dk – 12 saat | Ayda 1-6 atak | Tuz, stres |
| Vestibüler nörit | 3-7 gün şiddetli, haftalar zayıf | Tek atak | Viral enfeksiyon |
| Santral (inme, MS) | Saatler-günler-sürekli | Değişken | Vasküler olay |
BPPV: Saniyeler Süren Kısa Ataklar
İyi huylu paroksismal pozisyonel vertigo en kısa süreli vertigo tipidir. Belirtiler:
- Yatağa yatınca, dönünce veya başı yukarı kaldırınca 10-30 saniye süren şiddetli dönme
- Nadiren 1 dakikayı geçer
- Hareket bitince belirti biter, dinlenmede yok
- Gün içinde 5-20 kez tekrar edebilir
Cochrane 2014 pozisyonlama manevraları derlemesi BPPV atağının süresini 30 saniye altı olarak belgeler.
Tedavi: Epley manevrası ile tek uygulamada genelde çözülür.
Meniere Atağı: 20 Dakika – 12 Saat
Meniere hastalığı endolenfatik hidropstan kaynaklanır. Bárány Society kriterlerine göre atak süresi:
- En az 20 dakika
- En fazla 12 saat
- Beraberinde kulak dolgunluğu, çınlama, dalgalanan işitme kaybı
- Şiddetli bulantı-kusma sık
20 dakikadan kısaysa Meniere düşünmeyiz; 12 saatten uzunsa yeni bir tanı akla gelir. Atak arası saatler-günler tam iyi olabilir.
Vestibüler Migren: 5 Dakika – 72 Saat
Vestibüler migren atak süresi çok geniş bir aralık gösterir. Bárány Society kriterlerine göre:
- 5 dakika – 72 saat arası
- Baş ağrısı eşlik edebilir ama zorunlu değil
- Işık, ses hassasiyeti
- Görsel aura, mide bulantısı sık
Migren geçmişi olan hastada tekrarlayan bu tablo tanıyı destekler.
Vestibüler Nörit: Şiddetli 3-7 Gün, Toplam Haftalar
Nöritin klasik seyri:
- 1-3 gün: Şiddetli, hasta yatakta, kusma
- 4-7 gün: Şiddet azalır, hasta ayağa kalkabilir
- 2-6 hafta: Hafif dengesizlik, hareketle şiddetlenme
- 6-12 hafta: Beyin kompansasyonu tamamlanır, hasta normale döner
Süre boyunca vertigo aralıksızdır, ataklarla değil sürekli. Ancak şiddeti zamanla düşer. NHS’in baş dönmesi süre rehberi benzer zaman çizelgesi verir.
Santral Vertigo (İnme, MS): Sürekli, Uzun
Serebellar veya beyin sapı inmesinde vertigo:
- Ani başlangıç, sürekli
- Saatler-günler süren tablo
- Pozisyondan bağımsız
- Nörolojik bulgular eşlik eder (konuşma, çift görme, güçsüzlük)
Multipl sklerozda ataklar günler sürer, spontan düzelir, tekrar edebilir.
Süre Neden Farklı? Fizyolojik Açıklama
- BPPV: Kristal kanaldan geçince akım durur, endolenf durulur, atak biter. Süre otokonyaların yer değiştirme hızıyla sınırlıdır.
- Meniere: Endolenf basıncı artar, düşer; bu döngü saatler alır.
- Migren: Kortikal-vestibüler nöronal disfonksiyon dakikalar-günler sürebilir.
- Nörit: Sinir iltihabı günler-haftalarda geriler, kompansasyon aylar alır.
- İnme: Nöronal hasar sabit; süre “iyileşmeye kadar” uzar.
PubMed’de yayımlanan BPPV epizod süre verileri fizyolojik ayrımı ayrıntılı sunar.
Süreye Göre Kendi Kendinizi Yönlendirme
10-30 saniye ataklar + tetikleyici pozisyon: Muhtemelen BPPV. Ev tedavisi denenebilir; evde vertigo tedavisi rehberimize bakın.
20 dakika – saatler + kulak semptomları: Meniere düşünülür. KBB’ye başvurun, uzun dönem tedavi gerekir.
Dakikalar – 3 gün + baş ağrısı öyküsü: Vestibüler migren olası. Nöroloji + KBB birlikte değerlendirir.
Aralıksız 3-7 gün + viral öykü: Vestibüler nörit. Erken steroid tedavisi kritiktir.
Sürekli + nörolojik bulgu: Acil servise. Santral neden ekarte edilmeli.
Detay için vertigo ataginda yazımızı okuyabilirsiniz.
Kriz Süresi Uzuyorsa Yapılacaklar
Vertigo krizinin süresi klasik profilden sapıyorsa:
- BPPV’de dakikaları aştıysa: Manevra yanlış yapılmış olabilir, doktor değerlendirmesi
- Meniere’de 24 saati aştıysa: Yeni tanı düşünülür (nörit, santral)
- Nöritte 2 haftada belirgin iyileşme yoksa: Görüntüleme, akustik nörinom ekarte
- Migren atağı 72 saati aştıysa: Status migrenosus, hastane
- Sürekli sallanma 3 aydır sürüyorsa: PPPD düşünülür, SSRI + VRT başlar
Sık Sorulan Sorular
Vertigo krizi kaç saniye sürer?
BPPV atakları klasik olarak 10-30 saniye, en fazla 1 dakika sürer. Bu süre otokonyaların semisirküler kanaldan geçiş süresine denk gelir. Daha uzun süren pozisyonel dönme BPPV dışı nedenleri (kupulolitiyazis, lateral kanal, santral) düşündürür.
Meniere atağı kaç saat sürer?
Meniere atağı en az 20 dakika, en fazla 12 saat sürer. Bárány Society bu aralığı tanı kriteri olarak kullanır. 20 dakika altı ataklar Meniere kriteri karşılamaz; 12 saati aşan ataklar farklı tanıya işaret eder.
Vertigo nöriti kaç günde geçer?
Vestibüler nöritin şiddetli fazı 3-7 gün sürer. Sonrasında 2-6 hafta hafif dengesizlik devam eder ve beyin kompansasyonu 6-12 haftada tamamlanır. Erken steroid tedavisi bu süreyi kısaltır.
Baş dönmesi ne kadar sürerse doktora gidilmeli?
Aralıksız 24 saati aşan baş dönmesi mutlaka değerlendirilmelidir. Kısa ataklar (saniyeler) bir hafta içinde 5+ kez tekrar ediyorsa da KBB kontrolü önerilir. Kırmızı bayrak belirtisi (konuşma bozukluğu, güçsüzlük) varsa süreye bakılmaksızın acile başvurulur.
Vertigo krizi sırasında ne yapmalı?
Güvenli bir yere oturun veya uzanın. Sabit bir noktaya bakın (mümkünse). Ani baş hareketlerinden kaçının. Reçeteli antiemetik varsa alın. 20 dakikadan uzun sürer ve azalmıyorsa, yeni belirti eklenirse yardım isteyin.
