Kısa cevap: vHIT (Video Head Impulse Test — videolu baş savrusu testi), hızlı ve küçük baş hareketlerine karşı gözlerin bu hareketi ne kadar iyi “düzeltip” bakışı sabit tutabildiğini ölçerek iç kulaktaki yarım daire kanallarının çalışıp çalışmadığını değerlendiren tanısal bir testtir. Üzerinde minik kamera bulunan özel bir gözlük takılır; hasta sabit bir noktaya bakarken teknisyen başı küçük, hızlı ve beklenmedik savruslarla sağa, sola, yukarı ve aşağı çevirir. Kamera gözün tepkisini kare kare kaydeder. Rutin olarak her hastaya değil; vestibüler nörit, akustik nörinom izlemi, bilateral vestibülopati şüphesi, Menière hastalığı değerlendirmesi, santral-periferik ayrımı gibi klinik olarak endike olunan durumlarda uygulanır. İğne, elektrot veya sedasyon içermez; yaklaşık 10-20 dakika sürer. Sonucu tek başına tanı koydurmaz; VNG, VEMP, odyometri ve klinik muayeneyle birlikte yorumlanır.
vHIT testi tam olarak nedir?
İç kulağımızın denge bölümünde, başımızın hangi yöne döndüğünü algılayan üç adet yarım daire kanalı bulunur: her kulakta lateral (yatay), anterior (ön) ve posterior (arka) kanal — yani iki kulakta toplam altı kanal. Bu kanallardan gelen sinyal, denge sinirleri aracılığıyla beyin sapına taşınır ve çok önemli bir refleksi tetikler: vestibülo-oküler refleks (VOR).
VOR'un görevi şudur: Başımızı aniden sağa çevirdiğimizde, gözlerimizi tam o anda tersi yöne, yani sola aynı hız ve genlikte çevirir. Böylece baktığımız nokta — bir yüz, bir yazı, bir trafik işareti — başımız hareket ederken bile görüşte sabit kalır. Bu refleks sağlıklı çalışmazsa yürürken etrafın bulanık görünmesi, dönerken dengeyi kurmakta zorlanma gibi şikayetler ortaya çıkar.
vHIT bu refleksi doğrudan ölçer. Üzerinde yüksek hızlı bir kamera ve hareket algılayıcıları bulunan özel bir gözlük hastaya takılır. Hasta sabit bir noktaya bakarken teknisyen başı küçük, hızlı ve hastanın öngöremeyeceği savruslarla çevirir. Kamera, baş hareketi sırasında gözün gerçekten tersi yöne eş zamanlı çevrilip çevrilmediğini kare kare kaydeder. İnceliyor olduğumuz iki şey vardır: gözün hareketi başın hızına ne ölçüde eşlik ediyor (kazanç / gain) ve eğer eşlik edemiyorsa, göz "geç kaldığında" bakışı yeniden hedefe getiren o küçük hızlı düzeltme hareketi — catch-up sakkadı — var mı, ne zaman ortaya çıkıyor (MacDougall ve ark. 2009; Weber ve ark. 2008).
Sade bir benzetmeyle söylemek gerekirse: vHIT, iç kulağın denge sinyalinin gözlere zamanında ulaşıp ulaşmadığını, "görüntüyü sabit tutma" işlemini kaç saniyede ve ne kadar başarılı yaptığını kayıt altına alır.
Hangi yarım daire kanallarını değerlendirir?
vHIT'in klinik değerini bu kadar artıran özelliklerinden biri, altı yarım daire kanalını da ayrı ayrı test edebilmesidir (Halmagyi ve ark. 2017). Baş savrusunun yönüne göre:
- Yatay (lateral) savruslar: sağ ve sol lateral kanalları değerlendirir.
- RALP düzlemi savruslar (sağ anterior – sol posterior): sağ anterior ve sol posterior kanalları değerlendirir.
- LARP düzlemi savruslar (sol anterior – sağ posterior): sol anterior ve sağ posterior kanalları değerlendirir.
Bu sayede test, "hangi kulakta hangi kanalda sorun var?" sorusuna oldukça spesifik yanıt verebilir. Örneğin tek taraflı bir vestibüler nöritte etkilenen kanallar ayrı ayrı görülebilir; akustik nörinom izleminde zamanla değişen tutulum takip edilebilir.
Hangi durumlarda vHIT istenir?
vHIT her baş dönmesi hastasına rutin olarak yapılmaz. Klinik değerlendirmede belirli soruların yanıtı aranıyorsa gündeme gelir. Tipik olarak endike olduğu durumlar şunlardır:
Vestibüler nörit
Vestibüler sinirin iltihabı olan bu tabloda baş dönmesi ani başlar, saatler-günler içinde yoğun seyreder ve iyileşme süreci uzun olabilir. vHIT, hangi kulakta hangi kanalların etkilendiğini gösterir ve izlemde iyileşmenin seyrini takip etmeyi sağlar.
Akustik nörinom (vestibüler schwannom) izlemi
Vestibüler sinir üzerinde oluşan iyi huylu bir tümör olan akustik nörinomda vHIT, tümörün komşu olduğu sinir dalının işlevini zaman içinde takip etmekte kullanılır. MRG görüntüleme ile birlikte izlem değeri yüksektir.
Bilateral vestibülopati
İki tarafın da iç kulak denge yanıtlarının birden azaldığı tablolarda hastanın şikayeti çoğunlukla "yürürken dünya sallanıyor" veya "başımı çevirince yazı okuyamıyorum" biçimindedir. vHIT bu klinik şüpheyi destekleyen ya da dışlayan temel testlerden biridir.
Menière hastalığı değerlendirmesi
Menière hastalığında yarım daire kanallarının tutulumu değişkendir. vHIT, hastalığın değerlendirilmesi ve zaman içindeki değişimin takibi için otolit tarafını değerlendiren VEMP ile birlikte kullanılır; tek başına Menière tanısı koydurmaz.
Santral vs. periferik vertigo ayrımında ek bulgu
Baş dönmesinin kaynağı iç kulak mı (periferik) yoksa beyin sapı / beyincik gibi santral yapılar mı sorusunda vHIT önemli bir ipucu verir: santral kaynaklı birçok tabloda vHIT yanıtları çoğunlukla normal çıkar. Bu "paradoksal normal" sonuç, baş dönmesinin kaynağını araştıran hekim için kritik bir bulgu olabilir.
BPPV sonrası veya kronik baş dönmesinde kalıcı defisit araştırması
Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV) tedavi edildikten sonra devam eden şikayetlerde, kalıcı bir kanal defisiti olup olmadığını değerlendirmek için başvurulabilir.
Önemli not: vHIT, "baş dönüyorsa yapılacak ilk test" değildir. Çoğu baş dönmesi hastasında ayrıntılı öykü, klinik muayene, VNG ve odyometri tanıyı sağlar. vHIT, bu değerlendirmelerin ışığında belirli sorular öne çıktığında seçilmiş hastalarda uygulanır.
Test prosedürü: hastanın gözünden
vHIT'in kliniğe gelen hasta için nasıl göründüğünü merak etmek doğaldır. Pratikte adımlar şöyledir:
- Hazırlık ve süre. Test, uygulama ve kalibrasyonla birlikte genellikle 10 ila 20 dakika sürer.
- Gözlük. Üzerinde yüksek hızlı bir kamera ve hareket algılayıcıları bulunan hafif bir gözlük hastaya takılır. Gözlüğün kayması yorumunu bozacağı için başa iyi oturacak şekilde ayarlanır.
- Sabit nokta. Hasta yaklaşık bir buçuk metre karşıdaki duvara sabitlenmiş bir noktaya gözünü ayırmadan bakar. Testin tamamı boyunca gözün bu noktaya kilitli kalması önemlidir.
- Baş savrusu. Teknisyen, hastanın başını arkadan hafifçe tutarak küçük, hızlı ve önceden tahmin edilemeyen savruslarla yatay (sağ-sol), ardından yukarıya ve aşağıya doğru çevirir. Hareket çok kısadır: yaklaşık 15-20 derecelik bir açıyla, bir saniyeden kısa sürer.
- Tekrar sayısı. Her yön için çok sayıda savrus yapılır; cihaz güvenilir bir ortalama elde etmek için yeterli tekrarı kaydeder.
- İğne, elektrot veya sedasyon YOK. vHIT girişimsel olmayan bir testtir; damar yolu açılmaz, iğne yapılmaz, uyku ilacı verilmez.
- Rahatsızlık. Baş savrusu sırasında bazı hastalar kısa süreli bir dönme hissi tanımlayabilir; genellikle saniyeler içinde geçer. Boyun ağrısı ya da hareket kısıtlılığı olan hastalarda savruslar daha küçük ve kontrollü yapılır.
Test tamamlandıktan sonra hasta günlük yaşamına kaldığı yerden devam eder. Araba kullanmak için beklenmesi gereken bir süre genellikle gerekmez; ancak testin ardından kısa süreli bir sersemlik hissi yaşayan hasta birkaç dakika oturup toparlanmayı tercih edebilir.
vHIT yapılamayacağı veya sınırlı yapıldığı durumlar
Her tetkikin olduğu gibi vHIT'in de uygulanamadığı ya da yorumunun zorlaştığı durumlar vardır:
- Ağır boyun hareket kısıtlılığı. Servikal cerrahi geçirmiş, ileri servikal osteoartriti olan ya da boyun yaralanması geçirmiş hastalarda baş savrusu güvenle yapılamayabilir.
- Yüz veya kafa yaralanması. Yakın zamanda yüz-kafa travması geçirilmişse ya da aktif yara/ağrı varsa gözlük uygulanamayabilir, savrus yapılamayabilir.
- Göz kapatma güçlüğü yerine gözü sabit tutamama. Kamera görüşü için gözün sabit noktada kalması gerekir; şiddetli nistagmus (göz titremesi) sırasında kayıt yorumu zorlaşabilir.
- Kooperasyon güçlüğü. Küçük çocuklarda, bilinci bulanık hastalarda veya anlama güçlüğü olan hastalarda test uygulanamayabilir.
- Çok ağır işitme kayıplı hastada iletişim güçlüğü. Hastanın yönergeleri anlaması önemli olduğu için gerektiğinde yazılı yönerge veya işaret dili desteği planlanır.
- Gözlüğün yüze uyum sorunu. Yüz-göz anatomisi veya kalın gözlük kullanımı nedeniyle vHIT gözlüğü iyi oturmuyorsa yanıtlar güvenilir olmayabilir; bu durumda alternatif tanı yolları değerlendirilir.
Bu nedenle sonuçlar tek başına değil; VNG, VEMP, odyometri ve klinik muayeneyle birlikte okunur. Bir hastanın "vHIT sonucum normalin dışında" bilgisi, kendi başına tanı anlamına gelmez.
Sonuçlar nasıl yorumlanır?
vHIT raporu değerlendirilirken temel olarak iki bulgu birlikte okunur:
- VOR kazancı (gain): Göz hızının baş hızına oranı. Sağlıklı bir yanıtta göz, başı neredeyse birebir ters yönde takip eder.
- Catch-up sakkadları: VOR yetersiz kaldığında bakışı yeniden hedefe getiren kısa, hızlı göz hareketleri. Varlığı, zamanlaması (overt — baş hareketi bittikten sonra, çıplak gözle görülebilir; covert — baş hareketi devam ederken, yalnız kamerayla yakalanabilir) ve dağılımı önemlidir.
Yanıtlar iki kulak karşılaştırmalı olarak ve altı kanalın her biri ayrı ayrı değerlendirilir; hastanın şikayetleri, muayenesi ve diğer test sonuçlarıyla birlikte yorumlanır. Örneğin tek taraflı vestibüler nöritte etkilenen taraftaki kanalların kazancı düşer ve o yöne baş savrusunda catch-up sakkadları ortaya çıkar; santral tabloların önemli bir kısmında ise bu bulgulardan hiçbiri görülmez (McGarvie ve ark. 2015).
Önemli not: Elinizdeki vHIT raporundaki sayısal kazanç değerini internette gördüğünüz bir eşikle karşılaştırıp kendi kendinize sonuç çıkarmak güvenilir değildir. Kazanç değerleri cihaza, kullanılan protokole ve laboratuvara göre farklı eşiklere sahiptir; ayrıca "normal kazanç" tek başına değil, catch-up sakkad bulgusuyla birlikte anlam kazanır. Raporun klinik anlamı, hastayı ve tüm testleri birlikte gören hekim tarafından verilir.
vHIT ile kalorik test (VNG) arasındaki fark
Yarım daire kanallarını değerlendiren iki temel test vHIT ve kalorik testtir (VNG incelemesinin parçası). Bu testler birbirinin yerine değil, yanına çalışır:
- vHIT yüksek-frekanslı tepkiyi ölçer: baş gerçek yaşamda olduğu gibi hızlı ve kısa süreli bir hareket yaparken kanalın verdiği yanıt.
- Kalorik test düşük-frekanslı tepkiyi ölçer: dış kulak yoluna verilen soğuk veya sıcak hava/su ile uyarılan uzun süreli, yavaş yanıt.
Bu nedenle Menière hastalığının erken dönemlerinde kalorik yanıtlar bozulurken vHIT uzun süre normal kalabilir — ya da tam tersi görülebilir (McGarvie ve ark. 2015). Hangi testlerin yapılacağı, hekimin klinik şüphesine göre belirlenir; bazen her ikisi birden anlamlı olur.
Ne zaman vHIT öncelikli olmaz? Red-flag durumlar
vHIT, planlı bir tanı testidir — randevu ve kooperasyon gerektirir. Ancak baş dönmesinin bazı eşlikçileri test sırası beklemenin uygun olmadığı durumları işaret eder:
- Ani başlayan şiddetli baş dönmesine çift görme, konuşma güçlüğü, yüzde-kolda-bacakta uyuşma ya da güçsüzlük eşlik ediyorsa.
- Baş dönmesine ani ve açıklanamayan işitme kaybı eşlik ediyorsa (ani sensörinöral işitme kaybı erken müdahaleden fayda görebilir).
- Çok şiddetli, hayatın en kötü baş ağrısı olarak tarif edilen ağrıyla birlikte baş dönmesi varsa.
- Bilinç bulanıklığı, bayılma ya da nöbet eşlik ediyorsa.
Bu belirtiler vHIT değil, doğrudan acil servis başvurusu gerektirir.
Merkezimizde vHIT
Prof. Dr. Mustafa Deniz Yılmaz liderliğindeki Akdeniz Vertigo Merkezi'nde vHIT, ileri tanı aşamasında seçilmiş hastalarda uygulanan testlerden biridir. Merkezimizde her başvuran hastaya rutin olarak değil; klinik değerlendirme sonrasında endikasyon oluştuğunda istenir. Çoğu zaman VNG (göz hareketi kaydı), VEMP (otolit organları değerlendirmesi), odyometri, timpanometri ve seçilmiş durumlarda posturografi gibi diğer testlerle aynı değerlendirme sürecinde bir araya getirilir; böylece iç kulak ve denge sisteminin farklı bileşenleri birlikte okunur. Testin yöntemi ve içeriği hakkında ayrıntı için vHIT testi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Doğru tanı, etkili bir yaklaşımın ilk adımıdır; vHIT, bu bütünlüklü değerlendirmede yerini bulduğunda hastaya en çok katkıyı sağlar.
Detaylı değerlendirme için merkezimizden randevu oluşturabilirsiniz.
Bizi Google’da tercih edilen kaynak yapınBu yazıyı faydalı buldunuzsa, yeni içeriklerimiz aramalarınızda öne çıksın+ EkleSıkça Sorulan Sorular
vHIT testi ağrılı mıdır?
Hayır, vHIT ağrılı bir test değildir. İğne, elektrot ya da ilaç kullanılmaz; hasta yalnız kamera gözlüğü takar ve karşıdaki bir noktaya bakar. Rahatsızlık yaratabilecek tek bölüm, teknisyenin yaptığı küçük ve hızlı baş savruslarıdır; bu savruslar bazı hastalarda birkaç saniyelik bir dönme veya sersemlik hissi tetikleyebilir ve genellikle hemen geçer. Boyun ağrısı olanlarda savrus daha küçük ve kontrollü yapılır.
vHIT testi hamilelikte yapılabilir mi?
vHIT girişimsel olmayan, ilaç veya radyasyon içermeyen bir testtir. Yine de hamilelikte her tetkikin gerekliliği hekim tarafından vaka bazında değerlendirilir — testin öncelikli olup olmadığı, hemen mi yoksa doğum sonrasına mı ertelenebileceği klinik duruma göre kararlaştırılır. Randevu öncesinde hamilelik durumunuzu merkezimize bildirmeniz uygundur.
Çocuğuma vHIT yapılabilir mi?
Belirli yaş ve kooperasyon düzeyinin üzerindeki çocuklarda vHIT uygulanabilir. Çocuğun sabit bir noktaya kısa bir süre boyunca bakabilmesi ve baş savrusunu güvenle kabul edebilmesi gerekir. Çocuğun yaşına, boyun kas gelişimine ve işbirliği düzeyine göre hekim test planını uyarlar; gerekirse yöntem değiştirilir ya da başka bir değerlendirme tercih edilir.
Teste aç karnına mı gelmem gerekir?
Hayır, vHIT için aç karnına gelmek gerekmez. Normal hafif bir öğün yenilebilir. Kullandığınız düzenli ilaçları aksatmayın; ancak sakinleştirici, uyku getirici veya denge sistemine etki edebilen ilaçlar kullanıyorsanız randevu sırasında hekiminize bildirin, test gününde gerekli görürse ayarlama yapılır. Baş hareketini kolaylaştıran rahat bir kıyafet önerilir; takı, geniş toka ve ağır gözlük zinciri gibi aksesuarların gözlüğün oturmasını zorlaştırabileceği unutulmamalıdır.
Başka bir merkezde yapılmış vHIT raporum var, geçerli mi?
Başka merkezlerde yapılmış vHIT raporları değerlendirmede faydalı olabilir; mutlaka yanınızda getirmeniz önerilir. Ancak vHIT sonuçları kullanılan cihaz, protokol ve laboratuvara göre değişkenlik gösterir; iki laboratuvarın "normal kazanç aralıkları" aynı olmayabilir. Bu nedenle hekiminiz dış raporu klinik değerlendirmeniz, muayeneniz ve gerekirse yeni ölçümlerle birlikte yorumlar. Tetkikin aynen tekrarlanıp tekrarlanmayacağına değerlendirme sonrası karar verilir.
Kaynaklar
- MacDougall HG, Weber KP, McGarvie LA, Halmagyi GM, Curthoys IS. The video head impulse test: diagnostic accuracy in peripheral vestibulopathy. Neurology. 2009;73(14):1134-1141. PubMed
- Weber KP, Aw ST, Todd MJ, McGarvie LA, Curthoys IS, Halmagyi GM. Head impulse test in unilateral vestibular loss: vestibulo-ocular reflex and catch-up saccades. Neurology. 2008;70(6):454-463. PubMed
- Halmagyi GM, Chen L, MacDougall HG, Weber KP, McGarvie LA, Curthoys IS. The video head impulse test. Frontiers in Neurology. 2017;8:258. PubMed
- McGarvie LA, MacDougall HG, Halmagyi GM, Burgess AM, Weber KP, Curthoys IS. The video head impulse test (vHIT) of semicircular canal function — age-dependent normative values of VOR gain in healthy subjects. Frontiers in Neurology. 2015;6:154. PubMed
- Curthoys IS. The new vestibular stimuli: sound and vibration — anatomical, physiological and clinical evidence. Experimental Brain Research. 2017;235(4):957-972. PubMed
