“Başım dönüyor” diyen iki hastadan biri gerçek vertigo değil; presyenkop, anksiyete veya dengesizlik tarif eder. Bu ayrım tedavi seçimini belirler. Kısa cevap: vertigo, çevrenin hareket ediyor gibi hissedilmesidir.
Bu rehber, gerçek vertigoyu tanımak için 8 belirti + doktor öncesi self-check listesi sunar.
Vertigo Nedir? Halk Diline Çeviri
Halk arasında “baş dönmesi” denen tablonun 4 alt başlığı var:
- Vertigo: Çevre veya kendinin döndüğü hissi. Rotatuar.
- Presyenkop: Bayılma hissi, “boşluk”, göz kararma.
- Dengesizlik: Yürürken sallanma, ayakta sabit duramama.
- Anksiyetik baş dönmesi: Sersemlik, kafa boşluğu, “uçacak” hissi.
Yalnızca birincisi gerçek vertigodur ve vestibüler sistemi ilgilendirir.
8 Belirti — Gerçek Vertigo İmza Listesi
1. Rotasyonel Hareket Hissi
Tavanın döndüğünü, odanın kaydığını, kendi kendinizin döndüğünü hissediyorsanız vertigo olasılığı yüksek. Düz bir bayılma hissi vertigo değildir.
2. Bulantı veya Kusma
Vestibüler nukleus kusma merkezine yakındır. Gerçek vertigo neredeyse her zaman bulantı eşlik eder. Presyenkopta nadiren olur.
3. Nistagmus
Gözünüzde istemsiz “atlama” hareketi. Atak sırasında aynaya bakarsanız fark edersiniz. Mayo Clinic muayene rehberinde tanı için kritik.
4. Baş Hareketleriyle Tetiklenme veya Şiddetlenme
BPPV’nin klasik bulgusu. Yatakta dönerken, eğilirken, yukarı bakarken aniden başlar.
5. Süresi Saniye-Saat (Sürekli Değil)
Sürekli baş dönmesi vertigo değil PPPD veya anksiyete-bazlı tablodur. PPPD sayfamızda detaylı.
6. İşitme Bulgusu Eşlik Edebilir
Tek taraflı tinnitus, dolgunluk veya işitme kaybı + vertigo → Menière sendromu yüksek olasılık. Sadece vertigo → BPPV veya nörit.
7. Vücut Pozisyonundan Bağımsız Kötüleşme
Yatınca da otururken de aynı şiddet → santral patoloji ihtimali. Pozisyonla rahatlama → periferik (kulak kaynaklı) lehine.
8. Denge Bozukluğu Eşlik Etmesi
Yürüyemiyorsanız, ayakta duramıyorsanız vestibüler tutulum belirgindir.
Self-Check Soru Listesi (Doktor Öncesi)
Cevaplarınızı not edin; randevuda hekim için altın değerinde:
- İlk atak ne zamandı?
- Atak süresi: saniye / dakika / saat / gün?
- Tetikleyici var mı (baş hareketi, gıda, stres)?
- Bulantı / kusma eşlik ediyor mu?
- İşitme değişikliği veya tinnitus var mı?
- Tek taraflı mı çift taraflı mı?
- Düşme veya bayılma yaşadınız mı?
- Eşlik eden baş ağrısı, çift görme, konuşma bozukluğu, güçsüzlük?
- Aile öyküsünde Menière, migren var mı?
- Yeni başlayan ilaç var mı?
Bu 10 soru tanıyı %70 daraltır.
Hangi Test Hangi Belirti İçin?
- Dix-Hallpike testi: Posterior kanal BPPV’sini ortaya çıkarır.
- Head-impulse test: Vestibüler nörit ile santral patolojiyi ayırır.
- Roll test: Horizontal kanal BPPV’si.
- Romberg: Genel dengeyi ölçer.
- Odyometri: İşitme bulgusu varsa zorunlu.
- Video nistagmografi (VNG): Detaylı vestibüler tarama.
Tüm bu testleri vertigo merkezimiz tek seansta uygulayabilir.
Kırmızı Bayraklar — Acil Servise!
Aşağıdakilerden biri varsa zaman kaybetmeyin:
- Ani şiddetli baş ağrısı + vertigo
- Çift görme veya görme kaybı
- Tek tarafta güçsüzlük, his kaybı
- Konuşma bozukluğu
- Yürüyememek, dik duramamak
- Bilinç değişikliği
- Ateş + ense sertliği
Prof. Dr. Mustafa Deniz Yılmaz ekibi olarak vurguluyoruz: santral vertigoda ilk 4 saat tedavi kalitesini belirler.
Vertigo mu Anksiyete mi?
Karışmasının sebebi: anksiyete atağı vestibüler şikayet üretebilir; tersine, vertigo atağı yoğun anksiyete tetikler. Ayırt etmek için:
- Vertigo: Rotasyon hissi, nistagmus, bulantı belirgin.
- Anksiyete: Çarpıntı, terleme, kontrol kaybı korkusu belirgin; rotasyon yok.
Çoğu hastada her ikisi birlikte olabilir. PubMed verisi vestibüler hastaların %40’ında anksiyete eştanısı gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Sürekli baş dönmem var, bu vertigo mu?
Sürekli baş dönmesi klasik vertigo değildir. PPPD, anksiyete veya servikal vertigo profili düşünülmeli.
Sadece eğilince başım dönüyor — BPPV mi?
Çok yüksek olasılık. Dix-Hallpike testi tanıyı kesinleştirir. Tedavi: Epley manevrası.
Baş ağrımla birlikte baş dönüyor — vestibüler migren mi?
Olası. Süre + tetikleyici eşliği değerlendirilmeli. Nörolojik muayene gerekir.
Vertigomu nasıl başkalarına anlatabilirim?
“Ben dönüyorum gibi” + “tavan kayıyor” + “yatınca kötüleşiyor” gibi spesifik cümleler hekime tanıyı kolaylaştırır.
Vertigo iyileşir mi yoksa hep kalır mı?
BPPV genelde tek seans manevra ile geçer. Menière kronik ama kontrol altına alınır. Nörit haftalarda iyileşir. Bireysel prognoz tanıya göre değişir.
