Kısa cevap: CTSIB testi (Clinical Test of Sensory Interaction and Balance, Türkçesiyle "dengede duyusal etkileşim klinik testi"), ayakta dururken dengenizi en çok hangi duyuya dayandırdığınızı gösteren bir muayene testidir. Hasta sert zeminde ve köpük minder üstünde, gözleri açık ve kapalı olarak kısa süreler ayakta durur. Hangi koşulda zorlandığı; görme, iç kulak ya da ayak tabanı hissinden hangisinin yetersiz kaldığına dair ipucu verir. Test klinikte, hekim ya da fizyoterapist gözetiminde yapılır ve tek başına tanı koymaz.
Özetle:
- Ne ölçer: Ayakta denge için görme, iç kulak (vestibüler sistem) ve ayak tabanı ile eklem hissinin (somatosensoriyel sistem) payını.
- Nasıl yapılır: Sert zemin ve köpük minder üstünde, gözler açık ve kapalı. Klinikte en sık kullanılan sürümde 4 koşul vardır, her biri genellikle 30 saniyeye kadar sürer.
- Kimde istenir: Baş dönmesi, dengesizlik ya da düşme yakınması olan ve dengesinin hangi duyuya yaslandığını bilmek gereken hastada.
- Sınırı: Hangi kulağın etkilendiğini ya da sorunun iç kulakta mı beyinde mi olduğunu tek başına söylemez. Diğer testlerle birlikte yorumlanır.
CTSIB testi nedir?
Ayakta dik durmak için beyin üç kaynaktan bilgi toplar:
- Görme: Çevreye göre nerede durduğunuzu gözler söyler.
- İç kulak (vestibüler sistem): Başın eğimini ve hareketini algılar.
- Ayak tabanı ve eklem hissi (somatosensoriyel sistem): Zeminin sert mi yumuşak mı, düz mü eğik mi olduğunu bildirir.
Sağlıklı bir insan bu kaynaklardan biri zayıfladığında diğerlerine yaslanır. Örneğin karanlıkta gözün yerini ayak hissi ve iç kulak alır. CTSIB bu yaslanma becerisine bakar. Kaynakları tek tek zayıflatır ve hastanın dengesini koruyup koruyamadığını izler.
Testi fizyoterapistler Anne Shumway-Cook ve Fay Horak 1986'da tanımladı. Amaç, pahalı bir cihaz olmadan muayene odasında yapılabilen bir değerlendirmeydi. 1993'te yapılan bir çalışmada vestibüler bozukluğu olan hastalar bu testte aynı yaştaki sağlıklı kişilerden belirgin olarak daha kötü sonuç aldı. Yazarlar testi ayakta denge için kullanışlı bir tarama aracı olarak değerlendirdi (Cohen ve ark., 1993).
CTSIB testi nasıl uygulanır?
Hasta ayaklarını bitiştirir, kollarını göğsünde ya da yanında tutar. Bir uygulayıcı düşmeye karşı hemen yanında bekler. Ayakkabılı ya da ayakkabısız yapılabilir; bir çalışmada iki durum arasında puan farkı bulunmadı (Whitney ve Wrisley, 2004).
Değiştirilmiş CTSIB (mCTSIB): 4 koşul
Bugün klinikte en sık bu sürüm kullanılır:
| Koşul | Zemin | Gözler | Beyin en çok neye yaslanır? |
|---|---|---|---|
| 1 | Sert zemin | Açık | Üç kaynağın hepsine |
| 2 | Sert zemin | Kapalı | Ayak hissi ve iç kulağa |
| 3 | Köpük minder | Açık | Görme ve iç kulağa |
| 4 | Köpük minder | Kapalı | Büyük ölçüde iç kulağa |
Köpük minder ayak tabanından gelen bilgiyi bulanıklaştırır. Gözleri kapatmak görmeyi devreden çıkarır. Dördüncü koşulda geriye çoğunlukla iç kulak kalır.
Orijinal CTSIB: 6 koşul
Shumway-Cook ve Horak'ın ilk tarifinde bu dört koşula iki koşul daha eklenir. Hasta başına içi çizgili bir kubbe takar. Kubbe başla birlikte hareket ettiği için gözler beyne "hiç kımıldamıyorsun" diye yanlış bilgi verir. Böylece görme yanıltıcı hâle gelir. Değiştirilmiş sürümde bu kubbeli iki koşul yer almaz. İki sürümün ölçüm özellikleri, vestibüler bozukluğu olan yetişkinler için ayrıca derlenmiştir (Horn ve ark., 2015).
Süre ve puanlama
- Her koşulda hasta genellikle 30 saniyeye kadar ayakta durmaya çalışır. Tamamlayamazsa koşul tekrar edilebilir. Tekrar sayısı merkezin protokolüne göre değişir.
- Uygulayıcı her koşulda ayakta kalınan süreyi kaydeder. Gövdenin ne kadar sallandığını da not eder.
- Bazı merkezlerde test bir kuvvet platformu üstünde yapılır ve sallanma cihazla ölçülür.
- Testin tamamı genellikle birkaç dakika sürer.
Not: Bu test evde kendi kendine yapılacak bir test değildir. Köpük üstünde gözler kapalıyken düşme riski vardır. Test, yanınızda bir uygulayıcı varken klinikte yapılır.
Hangi hastada CTSIB testi istenir?
Hekim ya da fizyoterapist bu testi genellikle şu durumlarda ister:
- Baş dönmesi geçtiği hâlde dengesizlik sürüyorsa: Dengenin hangi duyuya yaslandığını görmek için.
- Karanlıkta ya da yumuşak zeminde dengeyi kaybetme yakınması varsa: Halıda, kumda, çimde ya da gece yürürken.
- Yaşlı hastada denge değerlendirmesi gerekiyorsa: Köpük üstünde gözler kapalı koşulun, özellikle 59 yaş üstü hastalarda vestibüler sorunu olanları sağlıklılardan ayırmaya yardım ettiği bildirilmiştir (Cohen ve ark., 2014).
- Vestibüler rehabilitasyonda: Başlangıçta ve takipte dengenin nasıl değiştiğini görmek için. Sonuç, vestibüler rehabilitasyon programında hangi duyunun çalıştırılacağına karar vermeye yardım eder.
Bazı belirtiler test beklemez. Ani başlayan baş dönmesiyle birlikte konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol ya da bacakta güçsüzlük, çift görme ya da çok şiddetli baş ağrısı varsa hemen acile başvurun. Ayrıntı için baş dönmesinde acil belirtiler yazısına bakabilirsiniz.
CTSIB ile posturografi arasındaki fark nedir?
CTSIB muayene odasında yapılan bir tarama testidir. Posturografi ise aynı mantığı bilgisayarlı bir platformda, sayısal ölçümle uygular. Platform-ölçümlü muadili için Posturografi Testi Nedir?
| CTSIB / mCTSIB | Platform posturografi | |
|---|---|---|
| Nerede yapılır? | Muayene odası | Denge laboratuvarı |
| Ne gerekir? | Köpük minder, kronometre | Kuvvet platformu, bilgisayar, bazı cihazlarda hareketli zemin ve görsel çevre |
| Neye bakılır? | Ayakta kalma süresi, gözle sallanma | Vücut ağırlık merkezinin salınımı, sayısal denge skorları |
| Kaç koşul? | 4 (orijinalinde 6) | Duyusal organizasyon testinde 6 |
| Ne için? | Hızlı tarama ve takip | Ayrıntılı ölçüm ve kayıt |
İki test birbirine rakip değildir. Literatürde muayene odasında köpükle yapılan değerlendirmenin, platform posturografi sonuçlarıyla büyük ölçüde örtüştüğü bildirilmiştir. Vestibüler yakınması olan 50 hastalık bir çalışmada bu uyum %95 duyarlılık ve %90 özgüllükle ölçüldü (Weber ve Cass, 1993). Vestibüler bozukluğu olan hastalarda, ayaklar bitişikken yapılan mCTSIB'nin platform testine daha yakın sonuç verdiği de gösterildi (Wrisley ve Whitney, 2004). Yani CTSIB'de bir sorun görülürse hekim ayrıntı için platform ölçümüne başvurabilir.
Akdeniz Vertigo Merkezi'nde vestibüler değerlendirmede VNG, vHIT, VEMP, posturografi ve odyometri gibi testler kullanılır. Hangi testlerin gerektiğine muayeneden sonra karar verilir. Ayrıntılar vestibüler klinik değerlendirme sayfasında.
CTSIB testinin sonucu nasıl yorumlanır?
Yorumda bakılan şey, hastanın hangi koşulda zorlandığıdır. Aşağıdaki örüntüler birer ipucudur, tanı değildir:
- Yalnız 4. koşulda zorlanma (köpük ve gözler kapalı): Beynin iç kulak bilgisini kullanmakta zorlandığını düşündürebilir. Buna "vestibüler örüntü" denir.
- Gözler kapalıyken zorlanma (2. ve 4. koşul): Dengenin görmeye fazla yaslandığını düşündürebilir.
- Köpük üstünde zorlanma (3. ve 4. koşul): Dengenin ayak tabanı hissine fazla yaslandığını düşündürebilir.
- Bütün koşullarda zorlanma: Birden çok sistemin etkilendiğini ya da daha yaygın bir denge sorununu düşündürebilir. Hekim bu durumda başka nedenleri de araştırır.
Yaş da hesaba katılır. Sağlıklı yaşlı kişilerde puanlar gençlere göre daha değişkendir (Cohen ve ark., 1993).
Testin söyleyemedikleri
- Hangi kulağın etkilendiğini göstermez. Test iki tarafı ayrı ayrı ölçmez.
- Sorunun yerini tek başına ayırmaz. İç kulakta mı (periferik), beyinde mi (santral), yoksa ayak ve bacak sinirlerinde mi olduğunu söylemez. Bunun için göz hareketlerini kaydeden testler (vHIT, VNG gibi) ve nörolojik muayene gerekir.
- Normal sonuç her şeyin yolunda olduğu anlamına gelmez. Bir çalışmada sert zemin koşullarında hastalar ile sağlıklı kişiler arasında anlamlı fark çıkmadı. Fark, köpük üstünde gözler kapalıyken ortaya çıktı (Cohen ve ark., 2014).
- Tek başına yeterli bir tarama değildir. 2019 tarihli bir derleme, vestibüler bozukluklar için geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış tek bir tarama bataryasının hâlâ kurulamadığını belirtiyor (Cohen, 2019). CTSIB bu bataryanın bir parçası olarak kullanılır.
Sıkça sorulan sorular
CTSIB testi ağrılı mı?
Hayır. İğne, elektrot ya da ilaç kullanılmaz. Hasta yalnızca sert zeminde ve köpük minder üstünde ayakta durur. Bazı koşullarda kısa süreli sallanma ya da dengesizlik hissedilebilir. Düşmemeniz için uygulayıcı hemen yanınızda durur. Çok zorlanırsanız koşul durdurulur.
Teste aç karnına mı gelmek gerekir?
Genellikle özel bir hazırlık gerekmez, aç gelmeniz istenmez. Rahat giysi yeterlidir. Test ayakkabılı ya da ayakkabısız yapılabilir; bir çalışmada iki durum arasında puan farkı bulunmadı. Düzenli kullandığınız ilaçları, özellikle baş dönmesi ilaçlarını, hekiminize önceden söyleyin.
CTSIB sonucu tanı mıdır?
Hayır. CTSIB dengenin hangi duyuya yaslandığını gösterir, hastalığın adını koymaz. Sonucu hekim; muayene bulguları, yakınmalarınız ve gerekirse VNG, vHIT ya da posturografi gibi testlerle birlikte yorumlar. Böylece test ayırıcı tanıya destek olur.
CTSIB diğer vestibüler testlerden nasıl ayrılır?
VNG ve vHIT gibi testler göz hareketlerini kaydeder, iç kulak ile göz arasındaki refleksi ölçer. Hangi tarafın etkilendiğini de gösterebilir. CTSIB ise ayakta durma dengesine bakar ve bu duyuların gündelik dengeye nasıl yansıdığını gösterir. Bu testler birbirinin yerine değil, birlikte kullanılır.
Ayakta dururken, karanlıkta ya da yumuşak zeminde dengesizlik yaşıyorsanız bir KBB ya da nöroloji hekimine başvurun. Hangi denge testlerinin gerektiğine muayeneden sonra karar verilir. Baş dönmesinin olası nedenleri için vertigo ve denge bozuklukları rehberine bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Shumway-Cook A, Horak FB. Assessing the influence of sensory interaction of balance. Suggestion from the field. Phys Ther. 1986;66(10):1548-50. PMID: 3763708
- Cohen H, Blatchly CA, Gombash LL. A study of the clinical test of sensory interaction and balance. Phys Ther. 1993;73(6):346-51. PMID: 8497509
- Weber PC, Cass SP. Clinical assessment of postural stability. Am J Otol. 1993;14(6):566-9. PMID: 8296860
- Wrisley DM, Whitney SL. The effect of foot position on the modified clinical test of sensory interaction and balance. Arch Phys Med Rehabil. 2004;85(2):335-8. PMID: 14966723
- Whitney SL, Wrisley DM. The influence of footwear on timed balance scores of the modified clinical test of sensory interaction and balance. Arch Phys Med Rehabil. 2004;85(3):439-43. PMID: 15031830
- Cohen HS, Mulavara AP, Peters BT, Sangi-Haghpeykar H, Bloomberg JJ. Standing balance tests for screening people with vestibular impairments. Laryngoscope. 2014;124(2):545-50. PMID: 23877965
- Horn LB, Rice T, Stoskus JL, Lambert KH, Dannenbaum E, Scherer MR. Measurement characteristics and clinical utility of the Clinical Test of Sensory Interaction on Balance (CTSIB) and modified CTSIB in individuals with vestibular dysfunction. Arch Phys Med Rehabil. 2015;96(9):1747-8. PMID: 26550644
- Cohen HS. A review on screening tests for vestibular disorders. J Neurophysiol. 2019;122(1):81-92. PMID: 30995137
