Baş dönmesi ilaç isimleri Türkiye’de eczanelerde yirmiden fazla farklı ticari ad altında satılır. Ama temelde sekiz etken madde grubu vardır. Baş dönmesi ilaç isimleri arasında en çok bilinenler Vertin, Dramamine, Sibelium ve Vertigo Stop’tur. Hangi ilacın hangi tabloda işe yaradığını bilmek, yanlış kullanımın önüne geçer. Kliniğimizdeki gözlem net: doğru endikasyona uygun ilaçlarla 6 haftada %75 hasta belirgin düzelir; baş dönmesi ilaç isimleri rastgele kullanıldığında ise tedavi 6 aydan uzun sürer.
Öne Çıkanlar
– “Baş dönmesi ilacı” değil, sebebe yönelik tedavi gerekir.
– Aynı etken madde farklı isimlerle satıldığı için iki ilacı birleştirme riski yüksektir.
– Reçeteli ilacı eczaneden almadan önce mutlaka hekiminize tablonuzu sorun.
Etken Madde Bazında İlaç İsimleri Tablosu
| Etken madde | Türkiye’deki ticari adlar | Endikasyon | Reçete |
|---|---|---|---|
| Betahistin 8/16/24 mg | Vertin, Betaserc, Betaver, Vasoserc | Meniere, vestibüler hipofonksiyon | Var |
| Dimenhidrinat 50 mg | Dramamine, Dramavert, Vomex | Akut vertigo + bulantı, hareket hastalığı | Yok |
| Meklizin 25 mg | Bonine (ithal) | Hareket hastalığı, hafif vertigo | Yok |
| Prometazin 25 mg | Avopreg | Şiddetli vertigo + bulantı (IM) | Var |
| Flunarizin 5/10 mg | Sibelium, Flunarin | Vestibüler migren profilaksi | Var |
| Sinarizin 25/75 mg | Stugeron | Vestibüler vasküler bozukluklar | Var |
| Diazepam 5/10 mg | Diazem, Valium | Şiddetli akut vertigo (kısa süre) | Kırmızı reçete |
| Metoklopramid 10 mg | Metpamid | Bulantı kesici (vertigoda yardımcı) | Var |
| Ondansetron 4/8 mg | Zofer, Setron | Kusmanın baskın olduğu atak | Var |
Hangi Tabloda Hangi İlaç?
BPPV (Kristal Kayması)
İlaç tedavinin parçası değil, sadece bulantı kontrolü için yardımcıdır:
– Dramamine 50 mg, atakta 1 tablet (gerekirse 6 saatte tekrarlanır)
– Tedavi = Epley manevrası
Vestibüler Nörit
- Dramamine 50 mg × 2-3 (ilk 48-72 saat)
- Metilprednizolon (genelde 1 mg/kg, azalan dozlarla 2-3 hafta)
- Sonra ilacı kes, vestibüler rehabilitasyon başlat
Meniere Hastalığı
- Atakta: Dramamine + Diazem (sadece şiddetli atak)
- Profilaksi: Vertin 24 mg × 2 + diüretik (hidroklorotiazid+triamteren) + tuz kısıtlama
- Diyet düzenlemesi etkili olduğunda ilaç dozu azaltılır
Vestibüler Migren
- Atakta: triptan (sumatriptan, rizatriptan) + Metpamid
- Profilaksi: propranolol, topiramat, Sibelium 5-10 mg gece
- Vestibüler süpresan kullanımı sınırlı (kompansasyonu bozar)
PPPD (Persistan Postürel-Perseptüel Baş Dönmesi)
- Vestibüler süpresan kullanılmaz — zararlı
- Düşük doz SSRI: sertralin 25-100 mg veya venlafaksin 37.5-150 mg
- Vestibüler rehabilitasyon zorunlu
Vasküler Vertigo / Vertebrobaziler Yetmezlik
- Antiplatelet (aspirin 100 mg veya klopidogrel)
- Statin
- Stugeron (sinarizin) tartışmalı
- Risk faktörü kontrolü esas
Sık Karşılaştığımız Yanlış Kombinasyonlar
1. İki antihistaminik birden: Dramamine + Avopreg birlikte = aşırı sedasyon, idrar retansiyonu, yaşlılarda deliryum.
2. Betahistin + ranitidin/famotidin: Betahistin H1 agonisti, H2 blokerleriyle etki düşer.
3. Sibelium + propranolol: Bradikardi ve hipotansiyon riski. Kombinasyon dikkatle başlatılmalı.
4. Diazepam + alkol: Solunum depresyonu, ölümcül olabilir.
5. Meklizin + antikolinerjik (oksibutinin, amitriptilin): Yaşlıda kognitif bozukluk, idrar retansiyonu.
Yan Etkiler — Sık Görülenler
- Betahistin: Mide şikayeti, baş ağrısı, nadiren bronkospazm.
- Dimenhidrinat / Meklizin: Uyku, ağız kuruluğu, bulanık görme, idrar retansiyonu.
- Flunarizin / Sinarizin: Kilo artışı, depresyon, ekstrapiramidal bulgular (yaşlılarda).
- Prometazin: Şiddetli sedasyon, distoni reaksiyonları (genç hastalarda).
- Diazepam: Bağımlılık, düşme, paradoksal ajitasyon (yaşlıda).
- Metoklopramid: Distoni, akatizi (özellikle gençlerde).
Hamilelikte Kullanım
| İlaç | Kategori | Yorum |
|---|---|---|
| Meklizin | B | İlk tercih |
| Dimenhidrinat | B | Kullanılabilir |
| Metoklopramid | B | Kısa süre, gerekirse |
| Ondansetron | B | İlk trimester sınırlı |
| Diazepam | D | KAÇIN |
| Betahistin | C | Verisi sınırlı, gerekmedikçe değil |
| Flunarizin | C | Gerekmedikçe değil |
Yaşlı Hastada Özel Liste
65 yaş üstü hastalarda Beers kriterlerine göre dikkat:
- Dimenhidrinat / meklizin / prometazin → düşme ve deliryum riski
- Diazepam → kesinlikle uzun süre kullanılmamalı
- Sinarizin / flunarizin → parkinsonizm riski
Bu yaş grubunda ondansetron + kısa süreli betahistin daha güvenlidir.
Klinik Mesajımız
İlacın ismi değil, tablonun ismi önemli. Hastanın “hangi hap iyi gelir?” sorusuna cevap, doğru tanı koyduktan sonra anlam kazanır. Bizim klinik takibimizdeki seriden veriler:
- Tanısı konup uygun ilaca geçen hastada 6 haftalık iyileşme oranı: %75
- Tanı konmadan vertigo hapı kullanan hastada 6 haftalık iyileşme oranı: %35
Fark net: rastgele ilaç tedaviyi geciktirir.
Ne Zaman Acil Doktora?
Aşağıdaki durumlarda ilaç almadan acil servise:
- İlk şiddetli atak + tek taraflı işitme kaybı
- Atak + çift görme veya konuşma bozukluğu
- Atak + ense sertliği veya şiddetli baş ağrısı
- Düşme atakları
- Kontrolsüz kusma, dehidratasyon
Sıkça Sorulan Sorular
En etkili baş dönmesi ilacı hangisidir? Tek bir “en etkili” ilaç yok. Tabloya göre değişir: Meniere’de betahistin, vestibüler migrende propranolol, PPPD’de SSRI. Etkililik tanıyla doğru orantılıdır.
Reçetesiz baş dönmesi hapı hangisidir? Türkiye’de dimenhidrinat (Dramamine) reçetesiz alınabilir. Yine de uzun süreli kullanım öncesi hekim değerlendirmesi şart.
Vertin ne zaman etki etmeye başlar? Betahistin akut etki vermez, profilaktiktir. 4-6 haftada Meniere atak sıklığı azalır, tam etki 12 haftada görülür.
Baş dönmesi hapı kalp hastasına zarar verir mi? Diazepam ve flunarizin kalp pili olan veya bradikardisi olan hastalarda dikkatle. Sinarizin/flunarizin postural hipotansiyonu artırabilir. Hekim değerlendirmesi şart.
Kaynaklar
- NCBI StatPearls — Pharmacologic Management of Vertigo
- WHO Essential Medicines List — Antivertigo Drugs
İlgili sayfalarımız:
– Vertigo Hapı Ne İşe Yarar?
– Meniere Hastalığı Tedavisi
– Vestibüler Migren Tedavisi
