Kısa cevap: Kronik sinu (kronik sinüzit), yüz ve baş bölgesindeki sinüs boşluklarının 12 haftadan uzun süren iltihabıdır. Burun tıkanıklığı, yüz ağrısı, koku kaybı ve geniz akıntısı temel belirtilerdir; erken tanı kalıcı mukoza hasarını ve komplikasyonları önler.
Kronik sinu sorunu, hastaların büyük çoğunluğunun “geçer” diye yıllarca ertelediği, oysa yaşam kalitesini sessizce eriten bir tablodur. Akdeniz Vertigo Merkezi’nde her hafta, “yıllardır burnum açılmıyor” diyen hastalarla karşılaşıyorum. Bu yazıda kronik sinu zit kavramını, modern tanı yöntemlerini ve tedavi seçeneklerini bir KBB uzmanı perspektifiyle anlatacağım.
Kronik Sinu Nedir?
Kronik sinu, paranazal sinüslerin (frontal, maksiller, etmoid, sfenoid) mukozasının 12 haftadan uzun süren inflamasyonudur. Akut sinüzitten farklı olarak antibiyotik tedavisine tam yanıt vermez; altta yatan anatomik, alerjik veya immün bir faktör vardır. Avrupa Rinoloji Pozisyon Belgesi (EPOS 2020), tanıyı iki ana fenotipte değerlendirir: polipli ve polipsiz kronik rinosinüzit.
Belirtiler: Hangi Şikayetler Önemli?
Kronik sinu zit tanısı için en az 12 hafta süren şu belirtilerden ikisinin bulunması gerekir:
- Burun tıkanıklığı veya nazal obstrüksiyon hissi
- Önden veya arkadan geniz akıntısı
- Yüz ağrısı, basınç hissi veya dolgunluk
- Koku alma duyusunda azalma (hiposmi) ya da tam kayıp (anozmi)
Bu belirtilere ek olarak halsizlik, baş ağrısı, kulak dolgunluğu ve hatta baş dönmesi eşlik edebilir. Sinüs kaynaklı baş dönmeleri, vestibüler sistemle yakın komşuluk nedeniyle sık karıştırılır; bu nedenle vestibüler rehabilitasyon değerlendirmesi bazı hastalarda gerekli olabilir.
Kronik Sinu Nedenleri
Kronik sinu tablosunun arkasında genellikle birden çok faktör yatar:
- Anatomik sorunlar: Septum deviasyonu, konka bülloza, dar osteomeatal kompleks
- Alerjik rinit: Polen, ev tozu akarı, mantar sporlarına karşı IgE aracılı yanıt
- Nazal polipler: Genellikle bilateral, eozinofilik inflamasyona bağlı
- Diş kaynaklı enfeksiyonlar: Üst molar diş kökü maksiller sinüs tabanına çok yakındır
- İmmün yetmezlikler: IgA, IgG alt sınıf eksiklikleri
- Sigara ve çevresel irritanlar
Tanıda Modern Yaklaşım
Doğru tanı için sadece muayene yetmez. Akdeniz Vertigo Merkezi’nde uyguladığımız tanı bataryası şunları içerir:
- Nazal endoskopi: Polip, pürülan akıntı, mukozal değişiklikleri direkt görüntüleme
- Paranazal sinüs BT: Altın standart; Lund-Mackay skorlaması ile inflamasyon haritası
- Alerji testleri: Cilt prick testi veya spesifik IgE
- Koku testi: Sniffin’ Sticks ile objektif olfaktör değerlendirme
- Vestibüler test bataryası: VNG, vHIT, VEMP — denge şikayeti eşlik ediyorsa
Bu testler sayesinde hastayı sadece “sinüzit” etiketiyle değil, fenotipiyle birlikte değerlendiriyoruz. Detaylı medikal tedavi protokolümüz bu fenotipe göre şekillenir.
Kliniğimden Bir Hasta Hikayesi
42 yaşında bir öğretmen hasta, “altı yıldır burnum hiç açılmadı, kokuları unuttum” şikayetiyle başvurdu. Daha önce dört farklı merkezde antibiyotik kürleri kullanmış, kısa süreli rahatlama sonrası belirtileri geri dönmüştü. Nazal endoskopide bilateral evre 2 nazal polip, BT’de Lund-Mackay skoru 18 saptandı. Alerji panelinde ev tozu akarına belirgin duyarlılık vardı.
Hastaya önce 12 haftalık intranazal kortikosteroid, nazal lavaj ve oral antihistaminik içeren medikal protokol başladık. Sekizinci haftada polip boyutlarında %40 küçülme oldu ancak koku duyusu tam dönmedi. Fonksiyonel endoskopik sinüs cerrahisi (FESS) ile osteomeatal kompleksi açtık, polipleri temizledik. Üçüncü ayda koku duyusu büyük ölçüde geri döndü, burun tıkanıklığı tamamen kayboldu. Bugün düzenli nazal sprey ve yıllık kontrolle stabil seyrediyor.
Medikal Tedavi Seçenekleri
Kronik sinu tedavisinde basamak tedavisi esastır:
- İntranazal kortikosteroidler: Mometazon, flutikazon — günlük kullanım
- İzotonik veya hipertonik nazal lavaj: Mukosilier klirensi artırır
- Kısa kürlü oral kortikosteroid: Şiddetli polipli olgularda
- Antibiyotik: Sadece bakteriyel alevlenmede, kültür rehberliğinde
- Biyolojik ajanlar: Dupilumab, omalizumab — ağır eozinofilik polipli olgularda
- Lökotrien antagonistleri: Aspirin duyarlılığında
Cerrahi: Kime, Ne Zaman?
Üç ay süren maksimum medikal tedaviye yanıt alınamayan, BT’de belirgin obstrüksiyon gösteren ve yaşam kalitesi anlamlı düşmüş hastalarda Fonksiyonel Endoskopik Sinüs Cerrahisi (FESS) düşünülür. FESS, sinüs duvarlarını korurken doğal drenaj yollarını açar. Modern teknikte navigasyon sistemleri ve mikrodebridler kullanılır; hastanede yatış genellikle bir gündür.
Komplikasyonlar: Neden Erken Tanı?
Tedavi edilmeyen kronik sinu, ciddi komplikasyonlara zemin hazırlar:
- Orbital sellülit ve apse: Etmoid sinüsten orbitaya yayılım
- Mukosel: Sinüs boşluğunda dev kistik genişleme
- İntrakraniyal yayılım: Menenjit, beyin apsesi, kavernöz sinüs trombozu
- Koku duyusunda kalıcı kayıp: Olfaktör nöroepitelyumun geri dönüşsüz hasarı
Ayrıca uzun süren sinüs inflamasyonu, iç kulak basıncını etkileyerek baş dönmesi ve dengesizlik şikayetlerini tetikleyebilir; bu hastalarda iç kulak tansiyonu değerlendirmesi de yapılır.
Yaşam Tarzı ve Korunma
Kronik sinu hastalarına şu önerileri rutinde veriyorum:
- Günde iki kez izotonik tuzlu su ile nazal lavaj
- Yatak odasında HEPA filtreli hava temizleyici
- Sigaradan tam uzak durma
- Yatak çarşaflarını 60°C üzerinde haftada bir yıkama
- Reflü varsa beslenme düzenlemesi (gece yatmadan 3 saat önce yemek bitirme)
Sıkça Sorulan Sorular
Kronik sinu zit kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Akut sinüzit antibiyotik veya kendiliğinden iyileşebilir, ancak kronik sinu zit altta yatan yapısal, alerjik veya inflamatuar bir nedene dayanır. Tedavi edilmediğinde nazal polip, koku kaybı ve nadiren orbital ya da intrakraniyal komplikasyonlara ilerleyebilir.
Kronik sinüzit baş dönmesi yapar mı?
Evet, özellikle sfenoid ve etmoid sinüslerde yoğun inflamasyon olan hastalarda baş dönmesi, dengesizlik ve kulak dolgunluğu görülebilir. Bu hastalarda eş zamanlı vestibüler değerlendirme yapılması gerekir; aksi halde tedavi eksik kalır.
FESS ameliyatı tehlikeli midir?
Modern FESS, deneyimli ellerde komplikasyon oranı %1-3 civarında olan güvenli bir cerrahidir. Navigasyon sistemleri orbitayı ve kafa tabanını korur. Ameliyat sonrası bir-iki günde günlük yaşama dönülür.
Nazal sprey bağımlılık yapar mı?
İntranazal kortikosteroidler bağımlılık yapmaz; uzun süre güvenle kullanılır. Bağımlılık riski olan, dekonjestan içeren oksimetazolin veya ksilometazolin gibi spreylerdir; bunlar beş günden uzun kullanılmamalıdır.
Çocuklarda kronik sinüzit görülür mü?
Evet, çocuklarda da görülür ancak adenoid hipertrofisi sık eşlik eder. Tedavide önce medikal yaklaşım denenir; gerekirse adenoidektomi ve sınırlı endoskopik cerrahi uygulanır. Polipler çocukta nadirdir ve kistik fibroz açısından mutlaka araştırılmalıdır.
Sonuç
Kronik sinu, ihmal edildiğinde yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren ancak doğru fenotipleme ve basamak tedavisiyle kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. 12 haftadan uzun süren burun tıkanıklığı, koku kaybı veya yüz ağrısı varsa zaman kaybetmeden bir KBB uzmanına başvurmak, hem komplikasyonları önler hem de tedavi başarısını artırır. BPPV ve diğer denge bozuklukları gibi eşlik eden tablolar da aynı muayenede değerlendirildiğinde hastanın yükü hızla azalır.
