İçindekiler
Servikojenik vertigo, boyun kaynaklı baş dönmesi ve dengesizlik tablosudur. Servikal omurga propriosepsiyonunun bozulmasıyla oluşur. Diğer vertigo nedenlerinden ayırt edilmesi güçlü bir “dışlama tanısı”dır; ancak boyun fıtığı, servikal artrit veya whiplash sonrası görülebilir.
Servikojenik Vertigo Nedir?
Servikojenik vertigo, boyun yapılarından (fasüt eklemleri, kaslar, bağlar ve diskler) kaynaklanan bozuk propriosepsiyon nedeniyle oluşan dengesizlik hissidir. Beyin dengeyi korumak için iç kulak, görme ve servikal propriosepsiyon sinyallerini birlikte kullanır. Boyun propriosepsiyonunun bozulması bu dengeyi bozar ve hasta sallanma, dengesizlik hisseder.
Nedenleri
- Whiplash (kamçı yaralanması): Trafik kazası sonrası klasik neden.
- Servikal artrit / spondilozis: Yaşlanma, uzun süreli yanlış postur.
- Servikal disk hernisi: Bası ve inflamasyon.
- Miyofasiyal ağrı sendromu: Trapez ve sternokleidomastoid kas tetik noktaları.
- Postural bozukluklar: “Forward head posture” (ileri baş posturü), uzun ekran kullanımı.
- Servikal cerrahi sonrası: Geçici propriosepsiyon bozukluğu.
Belirtiler
- Boyun hareketleri veya duruşları sırasında tetiklenen dengesizlik.
- Sallanma, yüzme hissi; rotatuar dönme tipik değildir.
- Boyun ağrısı ve gerginliği (zorunlu olarak eşlik eder).
- Oksipital (ense) baş ağrısı.
- Görsel bulanıklık, konsantrasyon güçlüğü.
- Uyku bozukluğu ve yorgunluk.
Kritik fark: Gerçek vertigonun aksine nistagmus veya şiddetli bulantı/kusma yoktur. İşitme değişikliği bulunmaz.
Teşhis: Diğerlerinin Dışlanması
Servikojenik vertigo teşhisi bir “dışlama tanısı”dır; önce diğer vertigo nedenleri dışlanmalıdır:
- VNG / vHIT: Normal; periferik vestibüler sistemi dışlar.
- Dix-Hallpike manevrası: Negatif; BPPV’yi dışlar.
- Odyometri: Normal; Meniere ve akustik nörinomu dışlar.
- Boyun MR/BT: Servikal patolojiyi saptar.
- Servikal torsiyon testi: Hasta oturur pozisyonda baş sabit kalırken gövde çevrilir; sadece servikojenik vertigoda belirtiler tetiklenir (bu test hassas değil ama spesifiktir).
Tedavi
1. Servikal Fizik Tedavi
Temel tedavi bileşenidir. Manuel terapi, postural düzeltme, servikal mobilizasyon, derin boyun flexor güçlendirme egzersizleri. Haftada 2-3 seans önerilir, toplam 6-8 hafta.
2. Medikal Tedavi
- NSAID (ibuprofen, naproksen) ağrı ve inflamasyon için.
- Kas gevşeticiler (kısa süreli).
- Amitriptilin düşük dozda kronik ağrıda.
3. Vestibüler Rehabilitasyon
Bakış stabilizasyon ve denge egzersizleri servikojenik bileşenin üzerine binen sekonder adaptasyon sorunlarını giderir.
4. Postural Eğitim ve Ergonomi
Çalışma pozisyonu düzeltmesi, ekran yüksekliği, boyun şeklinde uyku yastığı, süreli mikromolalar.
5. Enjeksiyon Tedavisi
Dirençli olgularda tetik nokta enjeksiyonu, fasüt blokajı veya oksipital sinir blokajı seçenek olabilir.
Prognoz
Doğru teşhis ve disiplinli fizik tedaviyle hastaların yüzde yetmişinde 8-12 hafta içinde belirgin iyileşme görülür. Kronik servikal patolojilerde tam iyileşme zor olabilir ama yaşam kalitesi belirgin artırılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Boyun fıtığı baş dönmesi yapar mı? Evet. Servikal disk hernisi servikal propriosepsiyonu bozarak servikojenik vertigoya yol açabilir.
Boyun masajı çare olur mu? Kalifiye bir fizyoterapist tarafından yapılan manuel terapi faydalıdır. Kontrolsiz “chiropractic” manipulasyonlar nadiren vertebral arter diseksiyonu gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir; deneyimli ellerde yapılmalıdır.
Stres servikojenik vertigoyu artırır mı? Evet. Stres boyun kaslarının gerginliğini artırır, bu da semptomları şiddetlendirir. Stres yönetimi tedavi planının parçası olmalıdır.
İlgili Sayfalar
- Vertigo ve Denge Bozuklukları Pillar
- Vestibüler Rehabilitasyon
- BPPV (Ayırıcı Tanı)
- Antalya Vertigo Doktoru
Ek Bilimsel Kaynaklar
Bu konudaki güncel bilimsel çalışmalara uluslararası medikal veritabanlarından erişebilirsiniz:
Servikojenik Vertigo İlgili Görseller
Boyun Kaynaklı Vertigo Belirtileri
Santral ve Periferik Vertigo Farkı Nedir?
Vertigo mu Baş Dönmesi mi? Farkı Nedir?
