Akdeniz Vertigo Merkezi

Akdeniz Vertigo Merkezi

Santral ve Periferik Vertigo Farkı Nedir?

✓ Prof. Dr. Mustafa Deniz Yılmaz tarafından yazıldı ·

Kısa cevap: Santral vertigo periferik vertigo farkı, baş dönmesinin kaynağıdır. Periferik vertigo iç kulak/vestibüler sinir kaynaklı (daha sık, genelde iyi huylu), santral vertigo ise beyin sapı/beyincik kaynaklıdır (daha nadir, acil değerlendirme gerektirir). Kliniğimize vertigo şikayetiyle gelen hastaların yaklaşık %20’sinde santral kaynak düşünüp nöroloji konsültasyonuna yönlendiriyoruz. Bu yazıda santral vertigo periferik vertigo farkının tüm klinik ayrıntıları var.

Öne Çıkanlar
– Periferik vertigo iç kulak/sinir kaynaklı, santral vertigo beyin kaynaklıdır.
– Periferik daha sık (%80), santral daha nadir (%20) ama acildir.
– Periferik: bulantı-kusma şiddetli, işitme kaybı olabilir, nistagmus yönlü.
– Santral: kol-bacak güçsüzlüğü, çift görme, konuşma bozukluğu, dikey nistagmus.
– HINTS testi yatak başında ayırıcı tanıya yardım eder.

Vertigo Nedir, Neden Ayırım Önemli?

Vertigo, dünyanın döndüğü ya da kendi bedeninin döndüğü yanılsamasıdır. Tanısal olarak iki büyük gruba ayrılır:

  • Periferik vertigo — iç kulak (labirent) veya vestibüler sinir kaynaklı
  • Santral vertigo — beyin sapı, beyincik veya merkezi vestibüler yollar kaynaklı

Neden bu ayrım kritiktir? Çünkü periferik vertigo çoğu zaman iyi huyludur; santral vertigo ise inme, multipl skleroz, tümör gibi ciddi bir zemin olabilir. Ayırıcı tanı yaşam kurtarır.

Karşılaştırma Tablosu

ÖzellikPeriferik VertigoSantral Vertigo
Sıklık%80%20
BaşlangıçAni, şiddetliKademeli ya da ani
Bulantı-kusmaŞiddetliHafif-orta
İşitme kaybı/tinnitusSık (Meniere, nörit)Nadir
Nistagmus yönüYatay-rotasyonel, tek yönlüDikey veya çok yönlü
YürüyüşSallantılı ama başarılıDüşecek gibi, dengesiz
Eşlik eden belirtiKulak dolgunluğu, işitmeÇift görme, konuşma bozukluğu, yutma güçlüğü, güçsüzlük
HINTS testiAnormal head impulseNormal head impulse + skew deviation
SüresiSaniyeler-günlerGünler-haftalar, ısrarlı
İlk değerlendirmeKBBNöroloji / acil

Periferik Vertigonun Ana Nedenleri

Kliniğimizde gördüğümüz vertigo vakalarının yaklaşık %78’i periferiktir. En sık nedenler:

  1. BPPV (benign paroksismal pozisyonel vertigo) — kristal kayması, pozisyon değişikliğinde 10-30 saniyelik ataklar. Tedavi: Epley manevrası.
  2. Meniere hastalığı — 20 dk-birkaç saat ataklar, kulak dolgunluğu, işitme dalgalanması. Detay: Meniere rehberi.
  3. Vestibüler nörit — viral enfeksiyon sonrası günlerce süren şiddetli vertigo, işitme normal. Detay: vestibüler nörit sayfası.
  4. Labirentit — nörit + işitme kaybı
  5. Akustik nörinom — yavaş ilerleyen tek taraflı işitme kaybı + hafif denge bozukluğu

Santral Vertigonun Ana Nedenleri

Daha az sık ama acil:

  1. Serebellar inme (hemorajik veya iskemik) — ani, ısrarlı vertigo + ataksi
  2. Vertebrobaziler yetmezlik — dakikalar süren ataklar, boyun hareketi tetikler
  3. Multipl skleroz — tekrarlayan nörolojik semptomlar
  4. Beyincik tümörleri — yavaş gelişim, diğer nörolojik bulgular
  5. Vestibüler migren — hem santral hem periferik bulgu, ayrı antite. Detay: vestibüler migren sayfası.
  6. Chiari malformasyonu

Kırmızı Bayraklar — Santral Vertigoyu Düşündürenler

Aşağıdaki belirtilerin herhangi biri varsa acil değerlendirme gerekir:

  • Kol veya bacakta güçsüzlük, uyuşma
  • Çift görme (diplopi)
  • Konuşma bozukluğu (dizartri)
  • Yutma güçlüğü (disfaji)
  • Yüz felci, asimetri
  • Dengesiz ve ısrarlı yürüyüş bozukluğu
  • Ani ve şiddetli baş ağrısı
  • Bilinç değişikliği
  • Dikey veya değişen yönlü nistagmus

Kliniğimize gelen bir hasta örneği: Mehmet Bey, 62 yaşında, hipertansiyon ve diyabet öyküsü. Sabah saatlerinde ani başlayan vertigo + hafif çift görme ile başvurdu. HINTS testinde head impulse normal, dikey nistagmus mevcut. MR’da posterior serebellar inme. Nöroloji ve inme merkezine aynı gün sevk edildi. Erken tanı hayat kurtardı.

HINTS Testi — Yatak Başında Ayırıcı Tanı

HINTS (Head Impulse, Nystagmus, Test of Skew), akut vestibüler sendrom vakalarında periferik-santral ayırımı için en güçlü yatak başı testtir.

  • Head impulse testi — periferikte anormal, santralde normal (ters ilişki)
  • Nistagmus — periferikte tek yön, santralde değişken veya dikey
  • Skew deviation — santralde mevcut, periferikte yok

Kliniğimizde HINTS’i sistematik uyguluyoruz. Kombinasyonda santral düşündüren her bulgu için MRI difüzyon çekilir.

Tanı Yöntemleri

Periferik vs santral ayırımı için kullandığımız araçlar:

  1. Klinik muayene + HINTS
  2. Odyogram — periferik hastalıkta genelde anormal
  3. VNG (video nistagmografi) — nistagmus paterni
  4. vHIT (video head impulse) — kanal fonksiyonu
  5. MRI difüzyon — santral şüphede standart
  6. Doppler USG — vertebrobaziler dolaşım şüphesinde

Tedavi Farklılıkları

Periferik Vertigo

  • BPPV: Epley manevrası (1-2 seans genelde yeter)
  • Meniere: Tuzsuz diyet, betahistin, diüretik
  • Nörit: Kısa süre steroid + vestibüler rehabilitasyon

Santral Vertigo

  • Altta yatan nedene yönelik (inme protokolü, MS tedavisi)
  • Acil nöroloji yönetimi
  • Rehabilitasyon uzun soluklu

Sık Sorulan Sorular

Santral vertigo tehlikeli midir?
Evet, altta yatan neden inme, tümör, MS olabilir. Her santral şüphe acil nöroloji değerlendirmesi ister.

MRI ne zaman gerekli?
Kırmızı bayrak varsa, HINTS santrali düşündürüyorsa, vertigo 2 haftadan uzun ısrarlıysa veya tedaviye rağmen düzelmiyorsa.

Vertigo atağında ilk ne yapmalı?
Hareket etmeden oturun, kafanızı sabit tutun, belirtileri not edin (süre, tetikleyen, eşlik eden). 30 dakikadan uzun sürüyorsa ve kırmızı bayrak eşlik ediyorsa acile başvurun.

Periferik vertigo tekrar eder mi?
BPPV %50 oranında tekrarlayabilir. Meniere ataklar hâlinde gidip gelir. Nörit genelde tek atak.

Kaynaklar

google
Nurgül Kurukoç
14 Kasım 2025
google
Altun
27 Ekim 2025
google
Nihal Kıcıman
10 Ekim 2025
google
Ppa Aas
13 Eylül 2025
google
Uğur K
23 Ağustos 2025
google
Tuğba K
14 Ağustos 2025
google
esra İskender
28 Temmuz 2025
google
esra ildirar
23 Temmuz 2025
google
Emine Barut
4 Temmuz 2025
google
Büşra Doğmuş
26 Haziran 2025
google
umut danışman
24 Haziran 2025
google
zeynep yokuslu
21 Haziran 2025
google
Tahsin Uğurgil
21 Haziran 2025
google
Halil Göktürk
17 Haziran 2025
google
google
N G
16 Haziran 2025
google
Sinem Sayalı
16 Haziran 2025
google
Oktay BAŞKURT
16 Haziran 2025
google
Adaada
16 Haziran 2025
google
Melisa Akyel
11 Haziran 2025
google
Serap
12 Mayıs 2025
google
Özgür Şanver
16 Nisan 2025
google
Kamile Yağcı
16 Nisan 2025
google
Esma Yılmaz
13 Nisan 2025
google
Hatice Yılmaz
3 Nisan 2025
google
hazar yılmaz
27 Mart 2025
google
Fatma Kılıç
18 Mart 2025
google
Samet Bayar
12 Mart 2025
google
Ecem Taş
11 Mart 2025
google
suna csray
10 Şubat 2025
google
google
google
Bedirhan Çelik
31 Ocak 2025
google
Ömer Kahraman
21 Ocak 2025
google
Gulfidan Cansu
10 Ocak 2025
google
google
Özlem YILMAZ
4 Ocak 2025
google
Samet Şahin
4 Ocak 2025
google
şükrü erkara
10 Aralık 2024
google
Nur ÜRPER
6 Aralık 2024
google
google
cigdem topcuoglu
12 Kasım 2024
google
mesut Engindeniz
12 Kasım 2024
google
Selda çetin
12 Kasım 2024
google
murat çakır
12 Kasım 2024
google
Ali Erbütlü
9 Kasım 2024
google
İsmail Akdut
9 Kasım 2024
google
Seda Ozdem
9 Kasım 2024
google
Sedat Polat
18 Ekim 2024

Formu Doldurun,

Sizi Arayalım

Akdeniz vertigo merkezi icon
Blog

Diğer makalelerimiz

Vertigonuzun gerçek sebebini öğrenin!

Baş dönmesi ve dengenizle ilgili sorunların kaynağını anlamak, doğru tedaviye giden ilk adımdır. Uzman ekibimizle bireyselleştirilmiş bir değerlendirme için randevunuzu alın ve sağlığınıza yeniden kavuşun.

Tıbbi Uyarı: Bu web sitesindeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Herhangi bir sağlık şikayetiniz için mutlaka hekiminize başvurun. KVKK Aydınlatma Metni · Gizlilik Politikası