İnternette “baş dönmesi” diye arattığınızda karşınıza çıkan ilk sonuçlardan biri beyin tümörüdür. Ancak gerçek şu ki: Santral vertigo vakalarının çok az bir kısmı tümör kaynaklıdır. Beyin kaynaklı baş dönmelerinde tümörden ziyade; damar sertliği, migren (Vestibüler Migren), multipl skleroz (MS) veya beyincik kanamaları daha sık görülür. Eğer baş dönmesine şiddetli bir baş ağrısı, çift görme veya yutma güçlüğü eşlik etmiyorsa, endişe seviyesini bir basamak düşürmekte fayda vardır.
“Felç Yapar mı?” Endişesi
Halk arasında en büyük korkulardan biri, vertigonun bir felç (inme) habercisi olup olmadığıdır.
- Gerçek şu ki: Eğer baş dönmesi aniden başladıysa ve kişide dengede duramama, peltek konuşma veya kollarında/bacaklarında güç kaybı varsa, bu bir inme belirtisi olabilir.
- Ancak tek başına, saniyeler süren ve pozisyonla değişen baş dönmeleri genellikle iç kulak kristallerinin oynamasından kaynaklanır ve felç riski taşımaz.
Teşhis İçin Mutlaka MR Gerekir mi?
Her vertigo hastasına MR çekilmesi gerekmez. Deneyimli bir KBB Uzmanı, fiziksel muayene ve özel denge testleri (VNG, vHIT gibi) ile sorunun kulakta mı yoksa beyinde mi olduğunu büyük oranda ayırt edebilir.
Şu durumlarda MR istenmesi muhtemeldir:
- Baş dönmesine tek taraflı işitme kaybı veya çınlama eşlik ediyorsa.
- Muayene sırasında ve VNG testi esnasında göz hareketlerinde (Nistagmus) beyin kaynaklı olduğu şüphesi uyandıran bulgular varsa.
- Hasta ileri yaşta, tansiyon ve şeker hastası ise.
Periferik mi, Santral mi? Nasıl Ayırt Edilir?
Hangi durumun daha acil olduğunu anlamak için bu tabloya göz atabilirsiniz:
| Özellik | Kulak Kaynaklı (Periferik) | Beyin Kaynaklı (Santral) |
| Başlangıç | Genelde ani ve çok şiddetlidir. | Daha hafif ama sinsi başlar. |
| İşitme Kaybı | Sık görülür. | Nadiren görülür. |
| Denge Kaybı | Hasta ayakta durabilir ama zorlanır. | Hasta desteksiz ayakta duramaz, yana yalpalar. |
| Eşlik Edenler | Bulantı ve kusma şiddetlidir. | Çift görme, konuşma bozukluğu, uyuşma. |
Merak Edilen Diğer Konu: “Vestibüler Migren”
Çoğu kişi bilmez ama migren sadece baş ağrısı yapmaz. Vestibüler migren, beyin kaynaklı (santral) vertigonun en yaygın nedenlerinden biridir. Hiç başınız ağrımadan sadece “baş dönmesi atakları” ile seyreden bir migren türü yaşayabilirsiniz. Bu durum genellikle stres, uykusuzluk ve bazı gıdalarla tetiklenir.
Ne Zaman Vakit Kaybetmeden Doktora Gidilmeli?
Eğer baş dönmenize aşağıdaki “Kırmızı Bayrak” belirtileri eşlik ediyorsa, vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız:
- Ani gelişen çift görme.
- Yüzde veya vücudun bir yarısında uyuşma/karıncalanma.
- Peltek konuşma veya kelimeleri seçememe.
- Şiddetli, daha önce yaşanmamış bir baş ağrısı.
- Bilinç bulanıklığı.
Sonuç olarak; Vertigo korkutucu olabilir ancak vakaların %80-90’ı kulak kaynaklıdır ve tedavisi oldukça yüz güldürücüdür. Beyin kaynaklı şüphelerde ise erken teşhis ve modern görüntüleme teknikleri hayat kurtarıcıdır.
