Baş dönmesi için ilaç isimleri arasında en sık kullanılanlar Betaserc (betahistin), Postafen (meklizin), Dramamine (dimenhidrinat), Vasoserc, Vertisan ve Stugeron’dur. Reçeteli grupta betahistin ve benzodiazepinler, reçetesiz grupta antihistaminikler yer alır. Doğru marka seçimi altta yatan tanıya göre yapılır.
Eczanede en çok sorulan sorulardan biri: “Baş dönmesine iyi gelen ilacın adı nedir?” Cevap tek bir isim değildir; tanıya göre değişen 4-5 sınıf ve her sınıfta birden fazla ticari isim vardır. Bu yazıda Türkiye’de bulunabilen başlıca baş dönmesi ilaçlarını, jenerik karşılıklarını ve doğru kullanım koşullarını listeliyoruz.
Reçeteli Baş Dönmesi İlaçları
1. Betaserc (Betahistin Dihidroklorür)
- Etken madde: Betahistin 16 mg / 24 mg
- Endikasyon: Meniere hastalığı, endolenfatik hidrops, tekrarlayıcı vestibülopati
- Doz: 24 mg × 2 veya 16 mg × 3
- Etki başlangıcı: 2-4 haftada belirginleşir
- Yan etki: Dispepsi, hafif baş ağrısı
Detaylı bilgi için Betaserc vertigo ilacı sayfamıza bakabilirsiniz.
2. Vasoserc / Vertisan (Betahistin muadilleri)
Betaserc ile aynı etken maddeyi içeren jenerik ilaçlardır. Fiyat farkı dışında klinik etkinlik benzerdir. Vasoserc BID 24 mg, Vertisan 16 mg ve 24 mg formlarıyla mevcuttur.
3. Postafen (Meklizin Hidroklorür)
- Etken madde: Meklizin 25 mg
- Endikasyon: Akut vestibüler atak, taşıt tutması, kısa süreli semptom baskılama
- Doz: 25 mg × 2-3, günlük
- Maksimum süre: 48-72 saat
- Uyarı: Uzun kullanım kompansasyonu bozar
4. Sibelium (Flunarizin)
- Etken madde: Flunarizin 5-10 mg
- Endikasyon: Vestibüler migren profilaksisi, kronik baş dönmesi
- Doz: 5-10 mg gece
- Yan etki: Kilo alımı, depresyon, ekstrapiramidal semptomlar (yaşlıda dikkat)
5. Stugeron (Sinarizin)
- Etken madde: Sinarizin 25-75 mg
- Endikasyon: Periferik vertigo, serebral dolaşım bozukluğu
- Doz: 25 mg × 3
- Yan etki: Uyku, kilo alımı, uzun sürede parkinsonizm
6. Diazem / Nervium (Diazepam)
- Etken madde: Diazepam 5 mg
- Endikasyon: Şiddetli akut vertigo + anksiyete, kısa süreli
- Doz: 2-5 mg × 2, en fazla 3-5 gün
- Uyarı: Bağımlılık, düşme, yaşlıda kaçınılır
7. Prednol (Metilprednizolon)
- Etken madde: Metilprednizolon 4-16-40 mg
- Endikasyon: Vestibüler nörit, ani işitme kaybı ile birlikte vertigo
- Doz: 1 mg/kg başlangıç, 10 günde azaltarak kes
- Yan etki: Kan şekeri, uykusuzluk, gastrit
Reçetesiz Baş Dönmesi İlaçları
8. Dramamine (Dimenhidrinat)
- Etken madde: Dimenhidrinat 50 mg
- Endikasyon: Taşıt tutması, kısa süreli vertigo semptomu
- Doz: 50 mg × 3-4
- Uyarı: 3 günden uzun kullanmayın; yaşlıda konfüzyon yapar
9. Bonine / Antivert (Meklizin — bazı ülkelerde reçetesiz)
Postafen ile aynı etken madde; Türkiye’de genelde reçetelidir ama bazı formlarına eczaneden ulaşılabilir.
10. Arlevert (Sinnarizin + Dimenhidrinat kombinasyonu)
Vestibüler süpresan etkiyi birleştiren kombinasyon; kısa dönem akut ataklarda tercih edilebilir. Günde 3 kez 1 tablet.
Vitamin ve Destek Ürünler
11. Vitamin D3
Meniere hastalığı ve tekrarlayıcı BPPV’de D vitamini eksikliği düzeltilirse atak sıklığı azalır. AAO-HNS 2017 BPPV kılavuzu D vitamini takviyesini önermektedir. Doz: kan düzeyine göre 1000-4000 IU/gün.
12. Ginkgo Biloba (Tanakan, EGb 761)
Bazı Avrupa merkezlerinde periferik vertigo destek tedavisi olarak kullanılır. 120-240 mg/gün. Antikoagülan kullananlarda kanama riski nedeniyle dikkat.
Baş Dönmesi Tanısına Göre İlaç Seçimi
| Tanı | Önerilen İlaç Adı | Sınıf |
|---|---|---|
| Meniere hastalığı | Betaserc / Vasoserc / Vertisan | Betahistin |
| Akut vestibüler nörit | Prednol + Postafen (48 sa) | Steroid + antihistaminik |
| BPPV | İlaç değil — Epley manevrası | Manevra |
| Taşıt tutması | Dramamine, Postafen | Antihistaminik |
| Vestibüler migren | Sibelium, topiramat | Kalsiyum kanal blokeri |
| Anksiyeteli vertigo | Sertralin (uzun), Diazem (kısa) | SSRI / benzodiazepin |
Doğru sınıf seçimi için daha ayrıntılı bilgi vertigo ilacı yazımızda ve vertigo için hangi ilaç kullanılır sayfamızda mevcuttur.
Reçetesiz vs Reçeteli — Nasıl Ayırt Edilir?
Reçetesiz güvenli sayılan grup:
– Kısa süreli (< 48 sa) dimenhidrinat
– Taşıt tutması için kombinasyon (Arlevert)
– D vitamini takviyesi
Kesinlikle reçete gerektiren grup:
– Betahistin (Betaserc, Vasoserc)
– Steroidler (Prednol)
– Benzodiazepinler (Diazem)
– Migren profilaksisi (Sibelium, topiramat)
Reçetesiz ilaçların uzun süreli kullanımı bile risklidir. Vestibüler kompansasyon bozulur, kronik dengesizlik gelişir. NHS’in baş dönmesi tedavi rehberi reçetesiz kullanım süresini 1 haftayı geçmeme kuralıyla sınırlar.
Yaşlılarda Baş Dönmesi İlaçları
65 yaş üstünde antihistaminikler ve benzodiazepinler yüksek risklidir:
- Antikolinerjik yük: Konfüzyon, deliryum, idrar retansiyonu, glokom alevlenmesi
- Düşme riski: Sedasyon nedeniyle
- Beers kriterleri: Meklizin, dimenhidrinat, diazepam potansiyel uygunsuz ilaçlar arasındadır
Yaşlıda tercih: Kısa süreli düşük doz betahistin, D vitamini, vestibüler rehabilitasyon. NCBI Bookshelf’te yayımlanan vestibüler süpresanlar derlemesi yaşlıda kaçınılması gereken ilaç listesini ayrıntılı verir.
Sık Sorulan Sorular
Baş dönmesine en iyi hangi ilaç iyi gelir?
Tek bir “en iyi” ilaç yoktur. Meniere için Betaserc, akut atak için Postafen, vestibüler nörit için Prednol farklı endikasyonların en iyi seçimidir. Yanlış sınıf seçimi tedavi başarısızlığının en sık nedenidir.
Betaserc kaç günde etki eder?
Betaserc’in tam terapötik etkisi 2-4 haftada ortaya çıkar. İlk günlerde belirgin fark hissedilmeyebilir; süreklilik önemlidir. 3 ay dolmadan etkisiz olduğuna karar verilmemelidir.
Baş dönmesi için reçetesiz ilaç var mı?
Dimenhidrinat (Dramamine), sinnarizin (Stugeron) ve sinnarizin+dimenhidrinat (Arlevert) gibi kombinasyonlar eczaneden reçetesiz alınabilir. Ancak 3-7 günden uzun kullanılmamalıdır; tanıya göre reçeteli ilaca geçiş gerekebilir.
Baş dönmesi ilacı çocuklarda kullanılır mı?
2 yaş altında vertigo çok nadirdir ve rutin ilaç önerilmez. 2 yaş üstünde dimenhidrinat kilo başına doz ayarlanabilir. Betahistin ve benzodiazepinler çocuklarda önerilmez.
Baş dönmesi ilacı ne kadar süre kullanılmalı?
Antihistaminikler 48-72 saat, benzodiazepinler 3-5 gün, steroidler 7-10 gün, betahistin 6-12 ay olarak kullanılır. Süre altta yatan tanıya bağlıdır; kendiliğinden uzatmak zararlıdır.
