Vertigo ilacı seçimi, baş dönmesinin altta yatan nedenine göre değişir. Betahistin Meniere hastalığında, meklizin ve dimenhidrinat akut vestibüler atakta, benzodiazepinler ise şiddetli anksiyete eşliğinde kısa süreli kullanılır. Doğru ilaç sınıfının seçimi 48 saati aşan yanlış tedaviyi ve kronik dengesizliği önler.
Hasta polikliniğe geldiğinde en sık sorulan iki soru şudur: “Bu vertigoya hangi hap iyi gelir?” ve “Neden bana yazılan ilaç işe yaramadı?” İkinci sorunun cevabı çoğu zaman yanlış sınıf seçimidir; BPPV’ye betahistin yazmak, migrenöz vertigoya meklizin başlamak sık görülen hatalardır. Bu rehberde vertigo tedavisinde kullanılan ilaç sınıflarını, endikasyonlarını ve doğru kullanım sürelerini paylaşıyoruz.
Vertigo İlacı Sınıfları Nelerdir?
Vertigo tedavisinde kullanılan ilaçlar fonksiyonel olarak iki gruba ayrılır: vestibüler süpresanlar (belirtiyi baskılayan) ve vestibüler modülatörler (iç kulak dolaşımını düzenleyen). Vestibüler süpresanlar akut atakta 48-72 saatlik kısa dönem için, modülatörler ise kronik-tekrarlayıcı durumlarda uzun dönem için tercih edilir.
1. Histamin Analogları (Betahistin)
Betahistin vertigo tedavisinde en sık reçete edilen molekülüdür. Betaserc, Vasoserc, Vertisan ticari isimleriyle bulunur. İç kulak stria vaskülarisindeki mikrosirkülasyonu artırır ve H3 reseptör antagonizmi ile vestibüler nükleuslarda dengeleyici etki yapar.
- Endikasyon: Meniere hastalığı, tekrarlayıcı vestibülopati
- Doz: 24 mg × 2 veya 16 mg × 3, günlük
- Süre: En az 3 ay, çoğunlukla 6-12 ay
- Yan etki: Bulantı, baş ağrısı, dispepsi (hafif)
- Kontrendikasyon: Feokromositoma, aktif peptik ülser, astım (dikkatli)
Cochrane 2016 sistematik derlemesi Meniere ataklarında betahistin lehine orta düzey kanıt bildirmiştir; ancak son BEMED çalışması plaseboyla anlamlı fark bulmayınca tartışma açılmıştır. Klinik uygulamada özellikle Meniere ve rekürren atak profilinde yararlı bulmaya devam ediyoruz.
2. Antihistaminikler (Meklizin, Dimenhidrinat)
Bu grup vestibüler süpresan olarak sınıflandırılır ve akut vertigoyu hızla bastırır. Ancak beyin kompansasyonunu yavaşlattığı için 48-72 saatten uzun kullanılmamalıdır.
- Meklizin (Postafen, Bonine): 25 mg × 2-3, günlük
- Dimenhidrinat (Dramamine): 50 mg × 3-4, günlük
- Sifetidin/Sinnarizin: 25-75 mg/gün (kalsiyum kanal blokajı da yapar)
Endikasyon: Akut vestibüler nörit ilk 72 saati, taşıt tutması, akut Meniere atağı. Yaşlılarda antikolinerjik yan etkileri (ağız kuruluğu, konfüzyon, idrar retansiyonu, düşme riski) dikkatle izlenmelidir.
3. Benzodiazepinler (Diazepam, Lorazepam)
GABA-erjik etkiyle vestibüler nükleusları baskılar. Şiddetli vertigo ile birlikte anksiyete/panik varsa çok kısa süreli faydalıdır.
- Diazepam: 2-5 mg × 2, en fazla 3-5 gün
- Lorazepam: 0.5-1 mg × 2, en fazla 3-5 gün
Uyarı: Bağımlılık, düşme, kompansasyon inhibisyonu. Kronik kullanım kesinlikle kontrendikedir. Yaşlıda kullanılmaz.
4. Antiemetikler (Metoklopramid, Ondansetron)
Vertigoya eşlik eden bulantı-kusma için semptomatiktir; vertigo tedavisi değildir.
- Metoklopramid: 10 mg IM/oral × 3
- Ondansetron: 4-8 mg oral/IV
- Domperidon: 10 mg × 3
5. Kortikosteroidler
Vestibüler nörit ve ani işitme kaybıyla giden vertigoda ilk 72 saat içinde başlanırsa iyileşmeyi hızlandırır.
- Metilprednizolon: 1 mg/kg (60-80 mg), 7-10 günde azaltarak kes
Diyabet, hipertansiyon, ülser öyküsünde dikkat.
6. Diüretikler (Meniere Profilaksisi)
Endolenfatik hidropsu azaltmak için düşük tuzlu diyetle birlikte kullanılır.
- Hidroklorotiyazid (HCT) 25 mg + amilorid, günde tek doz sabah
Elektrolit takibi (potasyum, sodyum) 4-6 haftada bir gerekir.
7. Migrenöz Vertigo İlaçları
Vestibüler migrende triptanlar akut atakta, beta-bloker, topiramat, amitriptilin proflakside kullanılır. Bu grupta betahistin veya meklizin başlamak yanlış tedavi örneğidir.
Hangi Vertigoda Hangi İlaç Kullanılır? Karar Tablosu
| Tanı | Birinci Basamak | İkinci Basamak | Süre |
|---|---|---|---|
| BPPV | İlaç yok — Epley manevrası | Kısa meklizin (48 sa) | Manevra tek doz |
| Vestibüler nörit (akut) | Metilprednizolon + meklizin | Antiemetik | 7-10 gün + 48 sa |
| Meniere hastalığı | Betahistin + düşük tuzlu diyet | HCT-amilorid | 6-12 ay |
| Vestibüler migren | Topiramat/amitriptilin | Beta-bloker | 3-6 ay proflaksi |
| Anksiyeteli vertigo (PPPD) | SSRI (sertralin) | VRT egzersizleri | 6-12 ay |
| Santral vertigo | Altta yatan nedenin tedavisi | — | Nörolojik takip |
Not: BPPV’de ilaç tedavisi yoktur. Kristal kayması için Epley manevrası birinci ve tek etkili tedavidir; ilaç yalnızca ilk 48 saatte hastanın manevraya toleransını artırmak için kısa süreli meklizin verilebilir. Daha fazla ayrıntı için Betaserc vertigo ilacı sayfamıza bakabilirsiniz.
Reçetesiz Vertigo İlaçları
Türkiye’de bazı antihistaminikler reçetesiz erişilebilir olsa da bu teşhissiz kullanım için güvenli anlamına gelmez. Reçetesiz alınabilen dimenhidrinat, kısa dönem taşıt tutmasında kabul edilir; ancak 3 günden uzun kullanım vestibüler kompansasyonu bozar ve kronik dengesizliğe yol açar. Doğru sınıf seçimi için vertigo için hangi ilaç kullanılır yazımızı inceleyebilirsiniz.
Vertigo İlacı ile Birlikte Neler Yapılmalı?
İlaç tek başına yeterli değildir. Uzun vadeli iyileşme için:
- Vestibüler rehabilitasyon egzersizleri (VRT) — beyin kompansasyonunu hızlandırır
- Tuz kısıtlaması (Meniere için < 2 g/gün)
- Kafein-alkol azaltımı
- Uyku düzeni ve stres yönetimi (migren varyantında kritik)
- Vastarel (trimetazidin) desteği kimi hastada tercih edilir; ayrıntı için Vastarel vertigo için kullanılır mı sayfasına bakınız.
Yan Etkiler ve Etkileşimler
Vertigo ilaçlarında en sık görülen yan etkiler:
- Antihistaminik grubu: Uyku, ağız kuruluğu, kabızlık, yaşlıda konfüzyon
- Betahistin: Dispepsi, baş ağrısı
- Benzodiazepin: Bağımlılık, düşme, hafıza sorunları
- Kortikosteroid: Kan şekeri yükselmesi, uykusuzluk, kilo alımı
Antihipertansifler, antidepresanlar, alkol ile birlikte kullanımda santral depresyon artabilir. Reçetenin polifarmasi kontrolü şarttır.
Konu hakkında Mayo Clinic’in vestibüler süpresanlar sayfası ve PubMed’de yayımlanan Betahistin etkinliği meta-analizi güncel kanıtları özetler.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda ilaç başlamadan önce mutlaka değerlendirme gerekir:
- İlk kez baş dönmesi geçiriyorsanız
- Baş dönmesi 24 saatten uzun sürüyorsa
- Çift görme, konuşma bozukluğu, kol/bacak güçsüzlüğü eşlik ediyorsa
- İlaç başlanmasına rağmen 1 haftada belirti azalmadıysa
Sık Sorulan Sorular
Vertigo ilacı ne kadar sürede etki eder?
Antihistaminikler (meklizin, dimenhidrinat) 30-60 dakikada semptomu bastırır. Betahistin ise uzun dönem etkilidir; klinik yararı 2-4 hafta sonra netleşir. Kortikosteroid vestibüler nöritte 48-72 saatte belirgin rahatlama sağlar.
Vertigo ilacı ömür boyu mu kullanılır?
Hayır. BPPV’de manevradan sonra ilaç kesilir. Vestibüler nörit ilaçları 7-14 gün kullanılır. Meniere hastalığında betahistin 6-12 ay boyunca sürdürülür, sonra doz azaltılarak kesme denenir. Yalnız migrenöz vertigo profilaksisi bazen 1-2 yıl uzayabilir.
Betahistin ile Vastarel aynı şey midir?
Hayır. Betahistin histamin analoğu, vestibüler nükleus ve iç kulak dolaşımına özgüldür. Vastarel (trimetazidin) hücresel metabolizmayı düzenleyen bir kardiyoprotektiftir; vertigoda ek destek olarak kullanılır, birincil vertigo ilacı değildir.
Vertigo ilacı hamilelikte kullanılır mı?
Hamilelikte meklizin (kategori B) kısa süreli kullanılabilir. Betahistin, benzodiazepinler ve kortikosteroidler hamilelikte kaçınılmalıdır. İlk trimester özellikle riskli olduğundan tercih non-farmakolojik önlemlerdir (pozisyonlama, hidrasyon).
Vertigo ilacı alkolle alınır mı?
Alkol tüm vestibüler süpresanların (özellikle benzodiazepin ve antihistaminik) sedatif etkisini artırır, denge kaybını ağırlaştırır ve düşme riski oluşturur. Vertigo tedavisi süresince alkol kesinlikle önerilmez.
