BPPV dediğimizde çoğu kişinin aklına posterior kanal BPPV gelir — Epley manevrası ile tedavi edilen, en sık görülen form. Ancak hastaların yaklaşık %10-15’inde sorun yatay (horizontal) kanalda yatmaktadır ve bu durumda Epley işe yaramaz. Horizontal BPPV tedavisi için gereken manevra farklıdır: Barbecue manevrası.
Horizontal BPPV Nedir?
İç kulakta üç yarım daire kanalı var: posterior, anterior ve horizontal. BPPV’de kristal parçacıklar (otokonyalar) bu kanallardan birine düşer ve serbest hareket ederek baş dönmesine yol açar. Horizontal kanalda (lateral kanal olarak da bilinir) yerleşen parçacıklar, özgün bir baş dönmesi paterni üretir.
Kliniğimizde gözlemlediğimiz şu: Horizontal BPPV’de baş dönmesi genellikle yatakta sağdan sola ya da soldan sağa dönerken ortaya çıkar. Dönme hissi her iki tarafa döndüğünde de mevcut olur — bu posterior BPPV’den ayrılan önemli bir özelliktir.
Posterior BPPV ile Farkı
| Özellik | Posterior BPPV | Horizontal BPPV |
|---|---|---|
| Etkilenen kanal | Arka yarım daire kanalı | Yatay yarım daire kanalı |
| Tetikleyici pozisyon | Yatarken başı arkaya eğmek | Yatakta sağa/sola dönmek |
| Nistagmus yönü | Yukarı döner + torsiyonel | Yatay, yere doğru veya tavana doğru |
| Tedavi | Epley manevrası | Barbecue (Lempert) manevrası |
| Kendiliğinden düzelme | Haftalar | Günler-haftalar |
Dix-Hallpike mi, Yatay Roll Testi mi?
Horizontal BPPV tanısı için Dix-Hallpike değil, “yatay roll testi” (supine roll test) uygulanır. Hasta sırtüstü yatarken önce sağa, sonra sola döndürülür. Her iki tarafta da nistagmus görülüyorsa horizontal BPPV düşünülür — nistagmusun daha belirgin olduğu taraf etkilenen kulağı gösterir.
Barbecue Manevrası Adım Adım
Bu manevra klinikte uygulanır, ancak adımları anlatıyorum ki hem hastalar süreçten haberdar olsun hem de eğitimli kişilerce evde uygulanacaksa doğru yapılsın.
Ön koşul: Önce hangi kulağın etkilendiği belirlenmeli. Yatay roll testinde baş dönmesinin daha yoğun hissedildiği taraf etkilenen kulaktır.
Adım 1
Hasta sırtüstü yatırılır, baş hafifçe yükseltilir (yaklaşık 20-30 derece). Etkilenen kulak alta gelecek şekilde o tarafa dönülür ve 1 dakika beklenir.
Adım 2
Hasta yüzüstü pozisyona doğru döndürülür (180 derece). Yani etkilenen kulak şimdi üstte olur. 1 dakika beklenir.
Adım 3
Karşı tarafa (etkilenmeyen kulak tarafına) döndürülür. 1 dakika beklenir.
Adım 4
Hasta sırtüstü pozisyona döner. 1 dakika beklenir.
Toplamda 270-360 derece dönüş yapılmış olur , adını “Barbecue” (ızgara döndürme) buradan alıyor. Her pozisyonda 1 dakika bekleme, parçacıkların kanaldan çıkıp utrikülüse ulaşması için gerekli.
Seans sayısı: Tek seansta sonuç almak mümkün, ama genellikle 2-3 seans gerekir. Kliniğimizde ortalama 2 seansta sonuç alıyoruz.
Geekbeck (Gufoni) Manevrası: Alternatif
Bazı hastalarda Barbecue’ya ek olarak ya da alternatif olarak Gufoni manevrası kullanılır. Özellikle yaşlı ya da hareket kısıtlılığı olan hastalarda uygulanması daha kolaydır. Dönüş açısı daha küçüktür.
Evde Uygulama Mümkün mü?
Hayır, önerilmez. Şu gerekçelerle:
- Etkilenen kulağın tespiti muayene gerektirir. Yanlış tarafta uygulanan manevra durumu kötüleştirebilir.
- Hareket sırasında ani ciddi baş dönmesi olabilir. Klinisyen yoksa yaralanma riski var.
- Posterior ve horizontal BPPV karışabilir , yanlış manevra uygulanmış olur.
Eğer daha önce klinikte doğru tanı aldıysanız ve hangi kulağınızın etkilendiğini biliyorsanız, sağlık personelinin gözetiminde ev egzersizi önerilebilir. Ama tanısız denemek risklidir.
Tedavi Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Manevra sonrası 48 saat boyunca etkilenen tarafa uzanmaktan kaçının
- Baş hareketlerini yavaşlatın, ani dönüşlerden kaçının
- Baş dönmesi devam ediyorsa ya da yeni başlıyorsa kliniğe başvurun
- Vestibüler rehabilitasyon egzersizleri iyileşmeyi hızlandırabilir
Horizontal BPPV’de Kendiliğinden İyileşme
Posterior BPPV’ye kıyasla horizontal BPPV’nin daha hızlı kendiliğinden geçme eğilimi vardır , ama bu her hastada olmaz ve süresi öngörülemez. Baş dönmesiyle yaşamaya zorlanmak yerine doğru manevrayla birkaç günde çözüm almak mümkün.
İlgili sayfalar: Vertigo ve Denge Bozuklukları · Vestibüler Rehabilitasyon · PPPD
