Vastarel (Trimetazidin): Vertigo ve Baş Dönmesinde Yeri, Etkinliği ve 2026 Güncel Yaklaşımı

Kısa cevap: Vastarel (etken madde trimetazidin), aslında bir anti-iskemik kalp ilacı olmasına rağmen Türkiye’de uzun yıllardır vertigo ve baş dönmesi şikayetlerinde de reçete edilmektedir. 2026 itibarıyla Avrupa İlaç Ajansı (EMA) vastarel kullanımını yalnızca kararlı anjina pektoriste sınırlamış; vertigo ve tinnitus endikasyonları yetersiz kanıt gerekçesiyle kaldırılmıştır.

Vastarel Nedir, Ne İçin Geliştirildi?

Vastarel, Servier firmasının trimetazidin etken maddeli ticari adıdır. Türkiye’de 20 mg tablet ve 35 mg MR (modifiye salınımlı) form olarak satılır. İlaç, kalp kasının iskemi (oksijensiz kalma) durumunda enerji metabolizmasını koruyarak hücresel hasarı azaltır. Bu mekanizma, başlangıçta anjina pektoris tedavisi için tasarlanmıştır.

Zamanla kulak burun boğaz pratiğinde de yer bulmuştur. İç kulağın kan akımı bozukluklarına bağlı vertigo, tinnitus ve Ménière benzeri tablolarda destekleyici tedavi olarak kullanılmıştır. Ancak bu off-label kullanım, kanıt düzeyi açısından her zaman tartışmalı kalmıştır.

Vastarel’in Kulak ve Denge Sistemindeki Olası Etki Mekanizması

İç kulak, vücudun en yoğun mikro-dolaşıma sahip yapılarından biridir. Kohlea ve vestibüler sistem, kan akımındaki en ufak dalgalanmaya bile duyarlıdır. Trimetazidin, hücresel düzeyde iskemiye karşı koruyucu etki gösterdiği için teorik olarak iç kulak hücrelerini de korumalıydı.

Pratikte ise bu teorik avantajın klinik karşılığı net biçimde gösterilememiştir. Vastarel’in vertigoyu doğrudan tedavi etmediğini, semptomları hafifletmeye yönelik destekleyici bir araç olduğunu bilmek önemlidir.

EMA 2012 Kararı ve 2026’da Güncel Durum

Avrupa İlaç Ajansı 2012 yılında trimetazidin için kapsamlı bir gözden geçirme yapmış ve şu sonuca varmıştır: vertigo, tinnitus ve görme bozukluklarındaki etkinliği yetersiz kanıta sahiptir, parkinsonizm benzeri yan etkiler ise gerçek bir risktir. EMA bu tarihten itibaren ilacın endikasyonunu yalnızca diğer anti-anjinal tedaviye yanıt vermeyen kararlı anjinaya sınırlandırmıştır.

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu da prospektüs güncellemelerinde benzer uyarıları yansıtmıştır. 2026 yılı itibarıyla pek çok Avrupa ülkesinde vertigo endikasyonu prospektüsten tamamen çıkarılmış durumdadır. Türkiye’de hâlâ bazı hekimler tarafından off-label reçete edilmekle birlikte, güncel KBB rehberleri vastareli birinci sıra vertigo tedavisi olarak önermemektedir.

Vastarel Hangi Vertigo Tablolarında Kullanılır (ya da Kullanılmaz)?

Klinik pratikte vastarelin kullanım alanı oldukça daralmıştır. Aşağıdaki tabloları ayırt etmek gerekir:

Vastarel’in yararı kanıtlanmamıştır:
– Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV) — burada altın standart Epley manevrasıdır.
– Vestibüler nörit akut dönemi — kortikosteroid ve vestibüler rehabilitasyon ön plandadır.
– Ménière hastalığı atakları — diüretik, tuz kısıtlaması ve betahistin öncelikli seçeneklerdir.
– Vestibüler migren — profilaktik migren tedavisi gerekir.

Sınırlı destekleyici rolü olabilecek tablolar:
– Yaşlı hastalarda vertebrobaziler yetmezliğe bağlı baş dönmesi
– Kronik subjektif baş dönmesi olan kardiyovasküler ko-morbiditeli hastalar

Bu durumlarda bile vastarel tek başına değil, asıl tedavinin yanında ek olarak değerlendirilir.

Kliniğimden Bir Hasta Hikayesi

64 yaşında emekli bir öğretmen hasta, üç farklı merkezde “Ménière” tanısı almış ve iki yıldır günde iki kez vastarel kullanıyordu. Şikayetlerinde belirgin bir düzelme olmadığını, ataklarının sürdüğünü ifade ediyordu. Detaylı vestibüler değerlendirme ve VNG testinde aslında klasik bir Ménière tablosu olmadığını, sol kulakta arka semisirküler kanal kaynaklı BPPV bulunduğunu tespit ettik.

Tek bir Epley manevrası seansıyla pozisyonel baş dönmesi şikayetleri tamamen geçti. Vastareli kademeli olarak kestik, kardiyoloji konsültasyonuyla anjina öyküsü olmadığı için tedaviye gerek görülmedi. Bu vaka, vertigoda doğru tanının doğru tedaviden daha kritik olduğunu gösteren tipik bir örnektir.

Vastarel’in Yan Etkileri ve 2026’da Öne Çıkan Riskler

Trimetazidinin en kritik yan etkisi, parkinsonizm benzeri hareket bozukluklarıdır. Özellikle yaşlı hastalarda titreme, kas sertliği, yürüme bozukluğu ve istemsiz hareketler görülebilir. İlaç kesildikten sonra bu bulgular genellikle gerileme gösterir, ancak bazı hastalarda kalıcı olabilmektedir.

Diğer önemli yan etkiler arasında karın ağrısı, ishal, bulantı, baş ağrısı ve nadiren trombositopeni sayılabilir. İlaç böbreklerden atıldığı için ciddi böbrek yetmezliği olan hastalarda kontrendikedir. Parkinson hastalığı, restless legs sendromu ve tremor öyküsü olanlarda kullanılmamalıdır.

Vastarel’e Alternatif Modern Tedavi Seçenekleri

Vertigo tedavisi 2026 itibarıyla çok daha hassas ve mekanizma odaklıdır. Tanıya yönelik seçenekler şunlardır:

• Repozisyon manevraları (Epley, Semont, Gufoni) — BPPV’de %85-95 başarı.
• Vestibüler rehabilitasyon — adaptasyon, habituasyon ve substitüsyon egzersizleri.
• Betahistin — Ménière hastalığında ilk sıra farmakolojik seçenek.
• Kortikosteroid — vestibüler nöritin akut döneminde.
• Migren profilaktikleri — vestibüler migrende propranolol, topiramat, amitriptilin.
• CGRP antagonistleri — vestibüler migrenin son yıllarda gündeme gelen yeni seçeneği.

Bu seçenekler, vastarele kıyasla çok daha yüksek kanıt düzeyine sahiptir ve uluslararası rehberlerde önerilmektedir.

Vastarel Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

İlacı reçete eden hekiminizin onayı olmadan dozu değiştirmemeli veya aniden kesmemelisiniz. Tabletler yemeklerle birlikte alındığında mide şikayetleri azalır. MR form günde iki kez, normal form günde üç kez kullanılır.

Tedavi süresince hareket bozukluğu, istemsiz titreme veya yürüyüşte değişiklik fark ederseniz derhal hekiminize başvurmanız gerekir. Bu belirtiler özellikle 65 yaş üstü hastalarda daha sık görülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Vastarel vertigoyu kesin tedavi eder mi?

Hayır. Vastarel hiçbir vertigo türünü kesin olarak tedavi etmez. Asıl tanıya yönelik tedavi yapılmadan kullanıldığında şikayetler genellikle sürer. Önce doğru tanı, sonra hedefe yönelik tedavi gerekir.

Vastarel’i ne kadar süre kullanabilirim?

Anjina endikasyonunda hekim önerisiyle uzun süreli kullanılabilir. Off-label vertigo kullanımında ise tedavi 3 ayı aşıyorsa fayda yoksa kesilmesi, fayda varsa hareket bozukluğu açısından düzenli kontrol önerilir.

Vastarel ile birlikte başka vertigo ilacı kullanabilir miyim?

Genellikle betahistin ile birlikte kullanımı sorun yaratmaz. Ancak ilaç etkileşimleri açısından, özellikle Parkinson, antidepresan ve antipsikotik ilaç kullananlarda mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir.

Vastarel uyku yapar mı?

Trimetazidin doğrudan sedasyon yapan bir ilaç değildir. Ancak baş dönmesi ve yorgunluk hissi yan etki olarak görülebilir; bu durum dolaylı olarak uyku eğilimini artırabilir.

Vastarel yerine doğal alternatif var mı?

Vertigonun nedenine göre değişir. BPPV’de manevralar, vestibüler nöritte rehabilitasyon, migrende yaşam tarzı düzenlemesi (uyku, tetikleyici besinler, stres yönetimi) doğal ve etkili yaklaşımlardır. Bitkisel ürünlerin kanıt düzeyi düşüktür.

Sonuç

Vastarel, vertigo tedavisinde geçmişte yaygın olarak kullanılmış ancak kanıt temelli tıp ışığında rolü belirgin biçimde daralmış bir ilaçtır. 2026 itibarıyla doğru yaklaşım; öncelikle ayrıntılı vestibüler değerlendirme yapmak, baş dönmesinin gerçek nedenini saptamak ve mekanizmaya yönelik modern tedavi seçeneklerini uygulamaktır. Vastarel ancak seçilmiş olgularda, kardiyovasküler ko-morbidite varlığında destekleyici bir araç olarak düşünülebilir.

Kaynaklar

• European Medicines Agency — Trimetazidine-containing medicines review
• PubMed — Trimetazidine for vertigo: systematic review of clinical evidence

Güncellendi: Haziran 2026